Układ krążenia: krwionośny(naczynia krwionośne-żyły,tętnice,naczynia włosowate; serce) i limfatyczny. Układ krwionośny człowieka jest zamknięty ponieważ krew krąży w systemie naczyń krwionośnych. Rola krwi: odprowadza do narządów wydalniczych CO2 oraz szkodliwe produkty przemiany materii, rozprowadza substane po ogranizmie, bierze udział w zjawiskach obronnych i odpornościowych, wyrównuje ciepłote ciała, ma zdolność krzepnięcia. Skład krwi: krwinki(45%obj.: czerwone-erytrocyty; białe-leukocyty; płytki krwi-trombocyty) osocze(55%). W organizmie jest ok. 5-5,5 litra krwi. Erytrocyty-nie posiadają jądra komórkowego, transportują tlen do komórek ciała dzięki połączeniu z hemoglobiną, od 4,5-5,5 mln, powstają w czerwonym szpiku kostnym leukocyty- posiadają jądro komórkowe, produkują przeciwciała, zwalczają bakterie, od6 do 9 tys., powstają w węzłach chłonnych i czerwonym szpiku trombocyty- brak jądra k., biorą udział w procesie krzepnięcia krwi, od 200 do 400 tys.,powstają czerwonym szpiku kostnym.

Osocze- woda(90-92%),związki organiczne(9%)-głównie białka oraz węglowodany, jony sodu,potasu,wapnia,magnezu,żelaza, składniki gazowe:tlen,CO2,azot. Proces krzepnięcia krwi: fibrynogen (jony Ca,wit. K)-> fibryna ->skrzep fibrynogen- rozpuszczalne białko osocza ulega przemianie do fibryny(włóknik) tworzy się skrzep który zabliźnia ranę. Transport tlenu i CO2 do krwi: hemoglobina(Hb)+ 02->Hb02 w płucach hemoglobina przyłącza tlen, powstaje związek nietrwały-oksyhemoglobina. Proces ten zachodzi w płucach. W tkankach tlen jest oddawany, następnie hemoglobina przyłącza CO2. Grupy krwi: A,B,AB,0 czynnik Rh: dodatni(85% ludzi) lub ujemny(15%) odponość- niewrażliwość ogranizmu na drobnoustroje chorobotwórcze np. bakterie,wirusy; odporność wrodzona- od urodzenia, organizm chroniony jest przez bakterie obronne np.: skóra, ślina. Odporność nabyta- odporność czynna naturalna; jest wynikiem przebycia choroby zakaźnej i trwa od kilku tygodni do wielu lat po wyzdrowieniu. Rodzaje naczyń krwionośnych: żyły,tętnice,naczynia włosowate

Żyły-warstwy: błona zew.,błona środkowa,błona wew., - dostarczają krew do serca, ciśnienie krwi małe tętnice- warstwy: błona zew.,środkowa,wew., brak zastawek,elastyczne ściany; odpowadza krew z serca, ciśnienie krwi duże naczynia włosowate- zbudowane z jednej warstwy-śródbłonka; uniemożliwiają wymianę substancji pomiędzy krwią a tkankami; ciśnienie krwi małe hemofilia- choroba genetyczna. Objawy: duże krwotoki, mogą doprowadzić do wykrwawienia- śmierci. Białaczka- choroba nowotworowa szpiku kostnego, prowadzi do anemii, nieprawidłowej krzepliwości krwi, zwiększona podatność na zakażenia. Mały obieg krwi: komora prawa->tętnice płucne-> naczynia włosowate -> żyły->przedsionek lewy Duży obieg krwi: komora lewa->tętnice(aorta)->naczynia włosowate->żyły (główna-górna i dolna)->przedsionek prawy Krążenie wrotne wątroby: w wątrobie substancje odżywcze dostarczane są żyłą wrotną, z wątroby krew wyprowadzana jest żyłą wątrobową, która wchodzi do żyły głównej bocznej. Budowa serca: płeń płucny,tętnice płucne,aorta,żyły płucne, zastawka półksiężycowa,żyła główna Zastawki: przedsionkowo-komorowe- zapobiega cofaniu się krwi komory do przedsionka; półksiężycowe- znajdują się na granicy komór i wychodzących z nich tętnic. Praca serca: a)skurcz-moment w którym kurczą się komory a rozkurczają się przedsionki b)rozkurcz c)pauza-krótki odpoczynek serca d)rozkurcz-rozkurczają się komory a kurczą przedsionki. Tętno- pod wpływem skurczów i rozkurczów komór serca nastepują zmiany ciśnienia krwi, czego konsekwencją jest naciąganie ich ścian, wyczuwalne jako tętno(puls), u osob dorosłych wynosi około 70 uderzeń na minutę a u dzieci jest szybsze. Miażdżyca- przyczyna-odkładanie się w ścianach tętnic złogów wapnia i tłuszczu, głównei cholersterolu, powoduje to zwężenie się ścian tętnic. Zawał mięśnia sercowego-jest skutkiem zablokowania jednej z tętnic wieńcowych skrzepem co powoduje zniszczenie pewnego obszaru mięśnia sercowego. Choroba wieńcowa- niedokrwienie mięśnia sercowego. Przyczyny chorób układu krążenia: otyłość,siedzący tryb życia, palenie tytoniu,picie alkoholu,nadciśnienie tętnic,stres Zapobieganie chorobom układu krążenia: prawidłowe odżywianie,aktywność fizyczna,zdrowy tryb życia, owoce i warzywa, codzienne bieganie. Krwotok- wydostanie się krwi poza naczynia krwionośne lub poza serce wskutek przerwania ich ścian. Pierwsza pomoc przy krwotoku: zastosowanie opaski uciskowej powyżej miejsca zranienia, zatamowanie krwawienia, zapobieganie zakażeniu rany, uniesienie ku górze kończyny, szybkie przekazanie do placówki pomocy zdrowia.