I wojna światowa – sprawa Polska.

Pod pojęciem ,,sprawa polska” rozumiemy kwestie dotyczące istnienia Państwa Polskiego na arenie międzynarodowej. Na początku  XX wieku  stwarza się możliwość odzyskania przez Polskę niepodległości.

Austria, Prusy i Rosja nie są zainteresowane  odbudową Polski, ale chcą wykorzystać polskie społeczeństwo do walki we własnych interesach . Wydawali różnego rodzaju odezwy zachęcające do walki, ale nie dawali żadnych przyrzeczeń.

W 1914 roku została wydana odezwa Mikołaja Mikołajewicza, która obiecywała zjednoczenie wszystkich polskich ziem pod berłem cara, co oznaczało, że Polska znalazłaby się pod zaborami ale tylko jednego państwa – Rosji. Dla Polski nie byłoby to korzystne, ponieważ ciągle wierzono, że walka trzech okupantów między sobą stwarza szanse do odzyskania niepodległości.

                W Polsce przed wybuchem wojny ukształtowały się dwie przeciwstawne orientacje polityczne – obie wierzyły w jeden z bloków imperialistycznych. Po wybuchu wojny na terenie Polski toczyły się liczne walki, a także przebiegała linia frontu wschodniego, a w walczących armiach stacjonowało wielu Polaków, którzy zostali zmuszeni do służby.

                W 1916 roku państwa centralne zmieniły swoje poglądy odnośnie Polski i zaczęły się starać o poparcie polskiego społeczeństwa – głównie dlatego, że wojna trwała coraz dłużej i polska ludność mogła być przydatna do tworzenia nowych wojsk polskich pod obcym dowództwem– szczególnie zależało na tym Niemcom, aby wysłać taka armię do walki z Rosją. Aby zachęcić Polaków do tego zmieniły – złagodziły swoją politykę. 5 listopada 1916 roku podpisana manifest – tzw. Akt 5 listopada, który zapowiadał ,,samodzielność” państwa polskiego, ale oczywiście nie było mowy o niepodległości.

Szybką odpowiedzią ze strony Rosji był rozkaz cara, że po wojnie wszystkie polskie ziemie zostaną zjednoczone.

.              W 1917 roku po rewolucji w Rosji obalono rządy cara. Władzę przejęli bolszewicy, którzy uznali traktaty rozbiorowe Polski za nie ważne i przyznali Polakom prawo do niepodległości. Dzięki temu zaczęły powstawać  polskie wojska.

                Tymczasem polskie armie Niemcy i Austro- Węgry zmuszały do podporządkowania się ich zwierzchnictwu – nakazywano złożenie przysięgi obu cesarzom co spotkało się z sprzeciwem – nakłaniał do tego J. Piłsudski – (tzw. Kryzys przysięgowy). Opornych legionistów internowano, w tym także Piłsudskiego.

                Na zachodzie europy zaczęły się działania polskich polityków.15 sierpnia 1917 roku został  założony Komitet Narodowy Polski z siedzibą w Paryżu, a na jego czele stanął  Roman Dmowski. Komitet miał za zadanie sprawowanie władzy nad polską armią i reprezentowanie kraju. Komitet Narodowy Polski zaczął być respektowany na arenie międzynarodowej – zaakceptowały go  Francja, Anglia, Włochy oraz Stany Zjednoczone. We Francji powstał Legion Bajoński. Jednostki, które działały podczas wojny stały się podstawą organizacji i kadr wojska II Rzeczpospolitej.

                8 stycznia 1918 roku w swoim orędziu prezydent Stanów Zjednoczonych – W. Wilson ogłosił 14 punktów dotyczących ustaleń powojennych. Dla Polaków najważniejszym z nich był punkt 13, który mówił o konieczności utworzenia niepodległej Polski w granicach etnicznych i dostępem do morza.

                W nocy z 6 na 7 listopada 1918 powstał historycznie pierwszy Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej w Lublinie z Ignacym Daszyńskim na czele.

11 listopada Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad siłami zbrojnymi, a 14 listopada przejął on władzę cywilną. Piłsudski chciał utworzenia władzy w Warszawie i wysłał depesze do Daszyńskiego, aby stawił się w stolicy. 18 listopada powołany został rząd Jędrzeja Moraczewskiego.