Powstawanie komórki jajowej:

Podobnie, jak w przypadku plemników, komórki jajowe powstają z diploidalnych komórek macierzystych. Przebieg mejozy jest jednak nieco inny- podziały są nierównomierne i w efekcie powstaje tylko 1 komórka jajowa. Pozostałe 3 komórki, zwane ciałkami kierunkowymi albo polocytami, giną. Powstawanie komórej jajowych nazywane jest oogenezą.

Oogeneza zachodzi w 2 etapach:

Etap I, czyli początek oogenezy przypada na okres życia płodowego. Wtedy komórki macierzyste, rozpoczynają podział mejotyczny. Zaraz na samym początku (w profazie I) podział zostaje zatrzymany, a komórki w tym stadium nazywane są oocytami I rzędu. Wraz z sąsiadującymi komórkami tworzą pęcherzyk- tzw. pęcherzyk Graafa i pozostają w niezmienionej formie aż do okresu dojrzewania.

Przyszła na świat dziewczynka ma już zdeterminowaną liczbę przyszłych komórek jajowych.

Etap II rozpoczyna się w okresie dojrzewania. Wtedy, pod wpływem hormonów produkowanych przez przysadkę mózgową, rozpoczyna się cyklicznie dojrzewanie komórek jajowych. Dojrzewanie polega na dokończeniu wstrzymanego podziału komórek. W czasie I cyklu płciowego dojrzewa zazwyczaj tylko 1 komórka jajowa, stąd większość oocytów I rzędu nie zostaje nigdy wykorzystana.

Mejoza- towarzysząca oogenezie jest najdłużej trwającym podziałem komórkowym- rozpoczyna się w czasie życie płodowego, a kończy wraz z uwalnianiem poszczególnych komórek jajowych (aż do okresu pokwitania).

Dojrzała komórka jajowa jest największą komórką w organizmie, ze względu na dużą ilość cytoplazmy i zgromadzonego w niej materiału zapasowego. Otoczona jest 2 osłonkami: osłonką przejrzystą przylegającą do komórki jajowej i wieńcem promienistym- są to komórki pochodzącego z pękniętego pęcherzyka Graafa, otaczające komórkę od zewnątrz.

Powstawanie plemników:

Proces powstawania plemników nazywany jest spermatogenezą.

Spermatogeneza zachodzi wewnątrz jąder w kanalikach nasiennych. Przy ich wewnętrznej ścianie znajdują się komórki, które są komórkami macierzystymi plemników (tzw. spermatogenia). W wyniku różnych przemian oraz podziału mejotycznego powstają kolejno spermatocyty I rzędu, , spermatocyty II rzędu i na końcu spermatydy. Spermatydy są niedojrzałą postacią plemników i nie mają zdolności ruchu. Z 1 komórki macierzystej powstają 4 spermatydy. Spermatydy są transportowane wzdłuż kanalików nasiennych do przewodów znajdujących się w najądrzach. Po drodze przechodzą szereg przemian, np. pozbywają się cytoplazmy i wykształcają wić. Efektem jest powstanie w pełni dojrzałych plemników. Przemiany te zaczynają się już w jądrze, ale główna ich część zachodzi w obrębie najądrza. Proces przekształcania spermatyd w plemniki nazywany jest dojrzewaniem plemników lub spermiogenezą.

Budowa plemnika:

-główka- w niej znajduje się jądro komórkowe. Na szczycie główki znajduje się akroson zawierający enzymy umożliwiające plemnikowi wniknięcie do komórki jajowej

- witka - umożliwia ruch. U jej nasady znajduje się wstawka, w której obecne są mitochondria

Zapłodnienie:

Połączenie komórki jajowej z plemnikiem zachodzi w jajowodzie, najczęściej w bańce jajowodu. Plemniki przeciskają się pomiędzy komórkami wieńca promienistego i docierają do osłonki przejrzystej. Pod wpływem enzymów uwalnianych z akrosomu następuje rozpuszczenie osłonki przejrzystej i wniknięcie plemników do wnętrza komórki jajowej. Wywołuje to natychmiastową zmianę właściwości osłonki, która staje się nierozpuszczalna dla pozostałych plemników. Reakcję taką nazywa się blokiem przeciw polispermii. Zapłodnienie kończy się połączeniem jąder komórkowych plemnika i komórki jajowej i powstaniem zygoty.

Pierwsze podziały zygoty, w wyniku których powstają słabo zróżnicowane komórki potomne nazywamy bruzdkowaniem. Końcowym stadium bruzdków u człowieka jest blastocysta- rodzaj pęcherzyka z niewielkim skupieniem komórek w środku tworzących węzeł zarodkowy.

Przed zgnieżdżeniem zarodek rozpoczyna produkcję hormonu- gonadotropiny kosmówkowej, która podtrzymuje funkcje wydzielnicze ciałka żółtego.

Podczas zapłodnienia dochodzi do kariogamii i powstaje jądro zygoty, które ma:

2n=44 autosomy + XX- powstaje płeć chromosomalna żeńska

2n=44 autosomy + XY- powstaje płeć chromosomalna męska

Mitoza- podział jądra komórkowego, prowadzący do powstania 2 jąder potomnych o takiej samej liczbie chromosomów jak komórka macierzysta

Mejoza- podział jądra komórkowego, prowadzący do zmniejszenia się o połowę liczby chromosomów w komórkach potomnych, zachodzi przy powstaniu gamet