Zabór rosyjski:

obejmował największą część terytorium Rzeczpospolitej. Zwolennicy twardej polityki zamierzali do zniesienia odrębności Królestwa Polskiego i rusyfikacji jego mieszkańców. Najbardziej dotkliwa była rusyfikacja w szkołach. Oświatą na ziemiach polskich kierował kurator okręgu warszawskiego, Aleksander Apuchtin, który chciał z młodych Polaków uczynić ,,prawdziwych Rosjan”. Zakazana była nauka języka polskiego, polskiej historii i literatury. W szkołach nie tylko nauczano po rosyjsku, ale też wpajano uczniom postawy uległości wobec władzy. Okres ten Polacy nazywali ,,nocą apuchtinową”. Stan wyjątkowy obowiązywał w Królestwie Polskim przez kilkadziesiąt lat.  W urzędach państwowych zatrudniono wielu Rosjan. Urzędnik Polak musiał zwracać się do petenta Polaka po rosyjsku. Administracja rosyjska była niesprawna i skorumpowana. Polacy musieli znosić także dyskryminację na tle wyznaniowym. Katolików obrządku greckiego zmuszono do przechodzenia na prawosławie. Najtrudniejsze było położenia Polaków na Ziemiach Zabranych, czyli na wschodnich, litewsko- ruskich ziemiach dawnej Rzeczpospolitej Przez wiele lat po klęsce powstania w zaborze rosyjskim panowała atmosfera przygnębienia. Dominowały postawy bierności politycznej, pojawiły się głosy na rzecz kapitulacji i podporządkowania się Rosji.