MESJANIZM- wiara w Chrystusa, który po katastrofach nadejdzie powtórnie, by zbawić ludzkość i uwolnić ją od cierpienia i zła. Koncepcję tą rozpowszechnił A. Mickiewicz, który uważał że Polska jest Chrystusem narodów, dlatego jej cierpienie ma zbawczy charakter, a nagrodą za nie nie będzie tylko odzyskanie wolności, ale także szczególna rola polaków w nowym lepszym świecie.

PROWIDENCJALIZM- pogląd historiozoficzny uznający Opatrzność za siłę kierującą losami ludzi i świata. Przekonanie o istnieniu Opatrzności, która czuwa nad światem i dziejami; przekonanie, że zdarzenia dziejowe mieszczą się bez reszty w planie Opatrzności i poprzez nie Bóg realizuje własne zamierzenia i decyzje.