CHINY:

Mieszkańcy Chin przekonani byli o wyższości swej prastarej cywilizacji, od wielu pokoleń bronili się  przed natarczywością ,,barbarzyńców”. Chyliły się one jednak ku upadkowi. Wewnętrzną słabość cesarstwa wykorzystała jako pierwsza Wielka Brytania, czerpiąc wielkie zyski z masowej sprzedaży w Chinach opium produkowanego w jej kolonii w Indiach. Próby zablokowania tego nielegalnego procederu przez rząd carski zakończyły się interwencją wojsk brytyjskich (wojna opiumowa).W 1842 r. Chiny musiały ustąpić Brytyjczykom, przyznać im specjalne koncesje gospodarcze oraz ważny port- Hongkong.   W połowie XIX w. Chiny dotknęła wojna domowa, powstanie tajpingów: przez kilkanaście lat władze nie mogły sobie poradzić z masowym ruchem społeczno- religijnym, który objął rzesze biednych chłopów. Chiny stały się łatwym łupem obcych mocarstw.  W ślady Brytyjczyków poszły inne mocarstwa europejskie, Amerykanie, a potem Japończycy. Po kolejnych przegranych rząd chiński był zmuszony do coraz to nowych ustępstw terytorialnych i przyznawania przywilejów gospodarczych zagranicznym przedsiębiorstwom, które coraz głębiej penetrowały i eksploatowały Chiny.