NAJWAŻNIEJSZE PRZEMIANY LAT  1000- 1500:

Zagadnienie: MIASTA

Stan w X/ XI w.: bardzo niewielkie i nieliczne (wyjątek – Italia).

Charakterystyka przemian: wzrost liczby miast i ich rozmiarów c w całej Europie; ukształtowanie się stanu miejskiego, rośnie rola samorządu i polityczne znaczenie miast.

Skutki w przyszłości: warstwa kupiecka staje się motorem przemian gospodarczych i społecznych.

 

Zagadnienie: WIEŚ

Stan w X/ XI w.: chłopi przeważnie wolni, ale rolnictwo bardziej prymitywne (dwupolówka, miejscami trójpolówka).

Charakterystyka przemian: stały rozwój techniki rolnej, upowszechnienie się trójpolówki, nowych narzędzi (m.in. pług sprzężajny), młynów, melioracji, nowych upraw; pod koniec okresu początki wtórnego poddaństwa chłopów na wschód od Łaby.

Skutki w przyszłości:  więcej ludzi może przejść do zajęć miejskich; podział Europy na ,,folwarczny” Wschód i rozwijający nowoczesne rolnictwa Zachód z wolnymi chłopami.

 

Zagadnienie: SZKOLNICTWO

Stan w X/ XI w.: nieliczne, małe szkoły przyklasztorne, niski poziom nauczania.

Charakterystyka przemian: stały rozwój szkolnictwa, pozostający cały czas w gestii Kościoła; od XII w. pierwsze uniwersytety cieszące się znaczną autonomią, ponadto wiele szkół niższego szczebla.

Skutki w przyszłości: wzrost liczby  osób wykształconych- większa samodzielność myślenia i gotowość do przyjmowania nowych idei.

 

Zagadnienie: ROLA PAPIESTWA

Stan w X/ XI w.: w X wieku upadek autorytetu papiestwa, ale początek reform kościelnych.

Charakterystyka przemian: XI- XII wiek stały wzrost znaczenia papieży (zwycięski spór z cesarstwem o inwestyturę), w XIII- XV wieku ponowny upadek prestiżu (niewola awiniońska, antypapieże).

Skutki w przyszłości: wzrost nastrojów antykościelnych, warunki do rozwoju reformacji.

 

Zagadnienie: ROLA CESARSTWA

Stan w X/ XI w.: znaczna: interwencje we Włoszech, plany jednoczenia Europy.

Charakterystyka przemian: w ciągu XI- XIII wieku postępująca utrata roli ogólnoeuropejskiej, w XVI wieku trwałe związanie tytułu cesarskiego z domem Habsburgów.

Skutki w przyszłości: tytuł cesarski władców Austrii, a od 1871 (po zjednoczeniu Niemiec) także królów Prus.

 

Zagadnienie: ZNACZENIE BIZANCJUM

Stan w X/ XI w.: najsilniejsze państwo Europy, zachowujące ciągłość tradycji imperium Rzymskiego od starożytności.

Charakterystyka przemian: systematyczna utrata znaczenia m.in. wskutek ciągłych wojen z agresywnymi sąsiadami; od XIII wieku utrata samodzielności politycznej, ostateczny upadek w 1453; w miejscu Bizancjum wyrasta silne i zaborcze imperium tureckie.

Skutki w przyszłości:  zagrożenie Europy Południowej i Środkowej ze strony Turcji przez kilkaset lat, migracje uczonych bizantyjskich na zachód Europy przyczyniają się do renesansu kultury antycznej.

 

Zagadnienie: REKONKWISTA W HISZPANII

Stan w X/ XI w.: większość Półwyspu Iberyjskiego w rękach Arabów.

Charakterystyka przemian: systematyczne podboje władców chrześcijańskich na południu Półwyspu Iberyjskiego, zakończone całkowitym wyparciem Arabów (1492).

Skutki w przyszłości: zwrócenie zainteresowania Portugalii i Hiszpanii ku krajom zamorskim.

 

Zagadnienie: HANDEL

Stan w X/ XI w.: bardzo niewielki, głównie lokalny (handel dalekosiężny- tylko towary luksusowe).

Charakterystyka przemian: pojawienie się sieci powiązań w całej Europie: na południu głównie miasta włoskie, no północy miasta niderlandzkie i hanzeatyckie, w XII- XIII wieku jednocząca rola jarmarków w Szampanii, od XIII wieku szybki rozwój handlu morskiego.

Skutki w przyszłości: poszukiwanie nowych szlaków i rynków (Indie, Afryka),w następstwie- odkrycia geograficzne i ekspansja kolonialna.

 

Zagadnienie: MYŚL NAUKOWA I TECHNICZNA

Stan w X/ XI w.: niski poziom wiedzy i umiejętności (niższy niż w świecie islamu czy w Chinach).

Charakterystyka przemian: przyswajanie osiągnięć świata starożytnego i cywilizacji Bliskiego Wschodu (papier, proch i inne), głównie za pośrednictwem Arabów; szybkie upowszechnienie się nowych idei.

Skutki w przyszłości: przygotowanie warunków do ekspansji europejskiej w skali światowej.