Zmiany w polityce zaborców: rozwiązane polskie władze, zlikwidowano Komisję Sprawiedliwości i K. Wyznań i Oświecenia Publicznego

Konstytucja Prus stwarzała Polakom możliwość posiadania reprezentacji w parlamencie w postaci Koła Polskiego

Koło Polskie reprezentowało interesy Polaków z Wielkopolski i Pomorza

Liga Polska – istniała na terenie prowincji pruskich, celem jej było działanie na rzecz odrodzenia narodowego i podnoszenia poziomu życia

Związek dla Popierania Niemczyzny na kresach Wschodnich – Hakata; pomagała materialnie urzędnikom i nauczycielom niemieckim, pracującym w Wielkopolsce i na Pomorzu, stwarzał warunki do życia kulturalnego przez tworzenie teatrów, bibliotek, muzeów, organizowanie imprez kulturalno – rozrywkowych; wspierał antypolskie działania władz

Towarzystwo Pomocy Naukowej – fundowało stypendia, wspierało działalność wydawniczą i kulturalną

Towarzystwo Przyjaciół Wzajemnego Pouczania i Opieki nad Dziećmi ,,Warta” – kierowane przez A. Tuladziecką, prowadziło jawną działalność w postaci zakładania ochronek i ogrodów dla dzieci, tajne nauczanie języka ojczystego, wydawane gazety, czasopisma, broszury.

Działacze na rzecz obrony języka polskiego: na Warmii i Mazurach – Kajka, Kętrzyński

O utrwalenie związków Kaszub z Polską walczyli: Hieronim Derdowski, Majkowski. J. Lompa autor podręczników i poradników dla rolników drukowanych w języku polskim. Redaktor ,,Dziennika Górnośląskiego: jego współpracownicy ks. J. Szafranek – działacz oświaty i organizator kółek czytelniczych i K. Miarka – księgarz, wydawca, redaktor Katolika

Polska Macierz szkolna – organizowała tajne kursu dla nauczycieli, powołała Uniwersytet Ludowy

Towarzystwo Kursów dla Analfabetów Dorosłych – prezesem B. Prus

Agenor Gołuchowski – minister spraw zagranicznych Austro-węgier

L. Biliński, J. Dunajewski – ministrowie finansów

Malarze – Matejko, Gierymscy, Chełmoński, Kossakowie, Grottger

Pisarze: Prus, Orzeszkowa, Sienkiewicz, Krasicki, Konopnicka

Aleksander Bruckner – filolog, stawista, historyk kultury

SKPL – Socjal demokracja Królestwa Polskiego i Litwy PSL – Polskie stronnictwo Ludowe

PPS- polska partia Socjalistyczna, Piłsudski, Malinowski, Wojciechowski

SL – Stronnictwo ludowe, Lewakowski, Bojko, Stapiński

Tajne organizacja niepodległościowe działające na emigracji:

Komitet narodowy Polski, Towarzystwo Demokratyczne Polskie, Młoda Polska (wchodząca w skład Młodej Polski)

Szymon Konarski – emisariusz Młodej Polski, przyczynił się do rozwoju Stowarzyszenia Ludu Polskiego, został aresztowany i stracony na Litwie

Tajne organizacje niepodległościowe działające na terenie kraju:

- Stowarzyszenie Ludu Polskiego –(Seweryn Goszczyński, Gustaw Ehrenberg), rozbudowana organizacja niepodległościowa, prowadząca działalność agitacyjną wśród różnych grup społecznych wszystkich zaborów

- Związek Narodu Polskiego – (Edward Dębowski, Henryk Kamiński) – działał wśród szlachty, rzemieślników i chłopów, stawiał sobie za cel doprowadzenie do powstania narodowego, które powinno przekształcić się w wojnę ludową. Działalność związku została przerwana w wyniku aresztowań.

Ks. Piotr Ściegienny – prowadził agilację powstańczą na Lubelszczyźnie i Kielecczyźnie, założył Związkiem Chłopski. W propagowaniu swych poglądów posługiwał się rzekomym listem papieża Grzegorza, jego spisek wykryto, aresztowano go i skazano na bezterminową katorgę na Syberii gdzie był 25 lat.

Związek Plebejuszy – Poznań, Walenty Stefański, związek utrzymywał kontakty z organizacjami w Galicji i Królestwie Polskim. Stefański przewidywał powstanie ludowe, które doprowadził do sprawiedliwego podziału dóbr.

Manifest ogłoszony przez Rząd Narodowy – (radykalne reformy), zniesienie różnic stanowych i przywilejów, zniesie pańszczyzny, nadanie chłopom uprawianej ziemi na własność oraz bezrolnym uczestnikom powstania ziem z dóbr narodowych, zapewnienie opieki dla ubogich, chorych i starców, utworzenie armii z ochotników.

 

Rabacja galicyjska – masowe wystąpienia antyszlacheckie w Galicji spowodowane złą sytuacją chłopów, konflikt ten podsycały władze austriacki. Jakub Szela – przywódca rabacji, splądrowanie i zniszczenie wielu dworów, śmierć ponad tysiąca osób

Reformy w Rosji – złagodzenie terroru policyjnego, cenzury, zniesienie poddaństwa chłopów i ich uwłaszczenie

Reformy w Polsce – zniesienie stanu wojennego, ogłoszono amnestię umożliwiającą powrót do kraju zesłańcom z Syberii i emigracji, powstały warunki do zakładania Zrzeszeń ubezpieczeniowych, spółek leśnych i towarzystw kredytowych.

Towarzystwo Rolnicze – skupiając większość ziemiaństwa kierował nim Andrzej Zamoyski i dwudziestoosobowy komitet. Działalność Towarzystwa miała na celu wprowadzenie na wsi zmian służących podniesieniu wysokości plonów i rozwój hodowli.

Leopold Kronenberg – założył ,,Gazeta codzienna” – redagowana przez Józefa Ignacego Kraszewskiego

Aleksander Wielkopolski – dyrektor Komisji Wyznań i Oświecenia Publicznego, uważał, że Królestwo Polskie powinno rozwijać się w powiązaniu z Rosją posiadając szeroką autonomię, był przeciwnikiem wszelkiej działalności konspiracyjnej i walki zbrojnej przeciwko Rosji. Z jego inicjatywy Gorczakow rozwiązał Delegację Miejską i Towarzystwo Rolnicze

Komitet Miejski – utworzony przez czerwonych, jego zdaniem była rozbudowa organizacji na prowincji; rozwój łączności, drukowano prasę, gromadzono broń, i organizowano jej produkcję, szkolono oficerów i tworzono zalążki państwa powstańczego.

Komitet Centralny Narodowy – Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił Manifest Programowy, który wzywał do walki, zapowiedział uwłaszczenie chłopów.

Marian Langiewicz – dyrektor powstania z ugrupowania białych

Romuald Traugutta – kierownik powstania, dążył do przekształcenia partii partyzanckich w regularną armię, konsekwentnego wykonywania dekretów uwłaszczeniowych i powołania do armii chłopów. Został stracony w Cytadeli.

Represje po powstaniu listopadowym – likwidacji resztek odrębności, konfiskaty majątków, zsyłki na Sybir i przymusowe przesiedlenia.

Pokój w Paryżu po wojnie krymskiej – Rosja utraciła na rzecz Mołdawii ziemie w południowej Besarabii i delcie Dunaju. Turcja wprawdzie utrzymała zwierzchnictwo nad Mołdawią, Wołoszczyzną i Serbią, ale mocarstwa europejskie miały czuwać nad ich autonomią i uzyskały prawo do opieki nad chrześcijanami w Turcji.

Ruch Narodników – Michał Bakunin, dążył do rewolucji chłopskiej w wyniku, której nastąpiłoby obalenie caratu i utworzenie państwa socjalistycznego

Ruch karbonariuszy – tajna organizacja narodowowyzwoleńcza we Włoszech

Młode Włochy – Józef Mazzini, podjęła walkę o niepodległą republikę Włoską

Kamil Cavour – premier Piemontu, dokonał wielu reform wzmacniających państwo, podjął działania na arenie międzynarodowej w celu podniesienia autorytetu państwa.

Napoleon I założył Związek Reński,  który obejmował 16 państw pod protektoratem Francji o charakterze politycznym i militarnym.

Kongres Wiedeński – założył Związek Niemiecki, który obejmował 34 państwa i 4 wolne miasta pod przewodnictwem Austrii o charakterze politycznym (Bundestag)

Prusy – Niemiecki związek celny, który stopniowo objął wszystkie państwa niemieckie, charakter ekonomiczny (zniesienie granic celnych, ujednolicenie miar i wag)

Prusy – Związek Północno – Niemiecki objął 19 państw, o charakterze politycznym.