Carskie sekrety uwłaszczeniowe z 1864 r. wpłynęły na zmiany w rolnictwie (mimo, że ich realizacja twała 10 lat). W 1866 zostały rozszerzone na mieszczan - rolników, a skonfiskowane dobra kościelne zostaly rozdzielone między chłopów, głównie bezrolnych. Zlikwidowana została dziesięcina i monopol prowincjonalny dworu. Właściciele majątków stopniowo utrzymali od skarbu państwa odszkodowanie na ziemię przekazaną chłopom w postaci tzw. ,,listów likwidacyjnych”.

Uwłaszczenie - korzenie dla dużych majątków ziemskich, tych, które wcześniej przeprowadziły oczynszowanie i dysponowały kapitałem na zatrudnienie robotników rolnych.

Gospodarka - produkująca na rynek - towarowe

Na ziemiach wcielonych do Rosji - procesy modernizacyjne objęły tylko niewielką część folwarków na Białorusi (ugorowanie ziemi, narzędzia- socha i sierp); na Ukrainie ( uprawiano na eksport kukurydzę, tytoń i pszenicę, buraki) - rozwinęła się eksploatacja lasów i gorzelnictwo. Na Litwie - uprawa pszenicy, buraków na eksport, na Żmudzi - hodowla bydła

Reforma regulacyjna w prowincjach pruskich: rolnictwo, zwłaszcza w Wielkopolsce dobrze wyposażone w nowoczesne maszyny rolnicze- młockarnie, siewniki, pługi parowe, elewatory, eksport produkcji rolnej do Berlina i zachodnich Niemiec; dostęp do taniego kredytu, pojawienie się gospodarstw specjalistycznych; stosowanie nawozów sztucznych; organizowano pokazy i przeglądy rolnicze, wysokie cła protekcyjne

Ziemie zaboru austriackiego: były terenami typowo rolniczymi - sytuację wsi pogarszały spory z dworami w sprawie serwitutów, tania siła robocza; nie rozwijały się technika uprawy ziemi; powstanie Banku Krajowego w 1881 roku; nastąpił pewien rozwój rolnictwa, nastąpił wzrost eksportu bydła, nierogacizny i drobiu,

Franciszek Stefczyk - twórca ruchu spółdzielczego i kas pożyczkowych

Przemysł - decydujące znaczenie dla jego rozwoju miało zniesienie w 1851 r. granicy celnej z Rosją - umożliwiło to rozwój produkcji i eksport nie tylko towarów do cesarstwa, ale także na Daleki Wschód

Protekcjonizm państwowy - udzielanie kredytów za pośrednictwem banków; stosowanie zniżek w opłatach za transport, także udostępnienie niektórych produktów po zniżonych cenach

Bank Handlowy w Warszawie - założony przez Leopolda Krosenberga;

Zakłady przemysłowe: Lilpopa, Rau i Loewensteina lub Rudzki w Warszawie, Scheiblera oraz Poznańskiego w Łodzi. Wielkie hurtownie u domy handlowe: braci Jabłkowskich i Bogusława Hersego w Warszawie. Problemem rozwoju przemysłu był brak odpowiedniej kadry technicznej i brak wyższych szkół politechnicznych. Wielu Polaków podejmowało studia na uczelniach w cesarstwie rosyjskim, Jedno z największych skupisk polskich studentów istniało w Dorpacie (obecnie Tartu w Estonii)

W prowincjach pruskich władze inwestowały w rozwój transportu, komunikacji, poczty i bankowości, a także budownictwo. Na Śląsku interwencjonizm państwa polegał na wydawaniu zezwoleń na eksploatację zasobów naturalnych, w okolicach Inowrocławia inwestowano w eksploatację soli potasowych.

Największe zakłady narzędzi i maszyn rolniczych: Hipolita Cegielskiego w Poznaniu, stocznia w Gdańsku, zakłady metalurgiczne i stocznia w Elblągu.

Galicja - pozostawała terenem zapóźnionym pod względem rozwoju przemysłu. Rozwijał się przemysł przetwórczy - browary w Okocimiu i w Żywcu, fabryka wódek i likierów Baczewskiego we Lwowie, firmy poligraficzne i drukarnie. Kopalnia soli w Wieliczce - oraz tworzone przez Potockich górnictwo węglowe.

W latach 90. dziewietnastego wieku zaczęło rozwijać się w Galicji wydobycie ropy naftowej - rafinerie skupione w Jaśle, Drohobyczu i Limanowej, przemysł maszynowy - w Krakowie, Sanoku i Lwowie, włókienniczy w Andrychowie i Białej

W królestwie Polskim największymi miastami były: Warszawa, Łódź, w prowincjach pruskich - Poznań, Gdańsk, Toruń, Bydgoszcz; w Galicji Lwów i Kraków.

Warunki życia:

Sytuacja chłopów na terenach pod panowaniem Austrii - nędza, spory o serwituty i kosztowne, wieloletnie procesy z właścicielami majątków. Najlepsze warunki mieli mieszkańcy wsi w Wielkopolsce. Powszechnym zjawiskiem było zatrudnianie do pracy dzieci. Najniższe zarobki były w przemyśle włókienniczym, w którym było zatrudnionych najwięcej kobiet i dzieci. Fabrykanci nie dbali o zabezpieczenie przed wypadkami w pracy.

W królestwie Polskim inteligencja wywodziła się ze szlachty, także z mieszczaństwa, w pewnym stopniu z chłopów. W prowincjach pruskich i w Galicji szeregi inteligencji zasilili przede wszystkim mieszczanie, a szlachta i chłopi w mniejszym stopniu. Wśród inteligencji szczególną rolę odegrało duchowieństwo katolickie i protestanckie w połowie pochodzenia chłopskiego. Inteligencja przenosiła na ziemię dawnej Rzeczpospolitej zachodnie wzorce gospodarowania, postępowania i myślenia. Znaczna jej część uczestniczyła w działaniach społecznych i narodowych. Później zdobyła pełne uznanie. Zaczęto cenić wysoko wykształconych urzędników, sędziów, prawników, profesorów szkół średnich i wyższych, a z czasem uznanych artystów.
Burżuazja - działała w sferze produkcji, handlu i bankowości. Stopniowa wyłoniła się jej najbogatsza część - finansjera - widziała swoją rolę w rozwoju gospodarki.