Przywileje: 1374r- Ludwik Węgierski- Koszyce- zwalniał rycerstwo z podatków, poza jednym, wynoszącym 2 grosze od łana ziemi chłopskiej.

1388- Wł. Jagiełło- Piotrków- król zatwierdzał wszystkie dotychczasowe prawa i przywileje, znisienie urzędu oprawcy. 1422r- Wł. Jagiełło- Czerwińsk- gwarantował rycerstwu nietykalność majątkową, do kofiskaty majątku mogło dojść tylko po wyroku sądowym, któl mógł bić monetę tylko za zgodą rady królewskiej. 1423r- Wł. Jagiełlo- Warta- dawał rycerzom prawo do usunięcia ze wsi sołtysa, uznanego za nieużytecznego, przez wykupienie stołectwa. 1430r, 1433r- Wł. Jagiełło- Jedlnia i Kraków- gwarantował rycerstwu nietykalność osobistą, uwięzienie mogło nastąpić tylko po wyroku sądowym (neminem captivabimus nisi iure victum). 1454r- Kaz. Jagiellończyk- Nieszawa- król zobowiązał się zwoływać pospolite ruszenie, stanowić nowe prawa i nakładać podatki tylko za zgodą sejmików ziemskich. 1496r- Jan Olbracht- Piotrków- król zwalniał rycerstwo z ceł na towary z własnych dóbr rycerstwa, wprowadzał ograniczenie w opuszczaniu wsi przez chłopów oraz taksy wojewodzińskie na towary miejskie, a także zakaz kupowania ziemi poza miastem przez mieszczan.

Unia personalna – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę (króla), przy zachowaniu odrębnego systemu instytucji państwowych, np. unia Polski z Litwą w latach 1385- 1569.

Bogurodzica – najstarsza utrwalona polska pieśń religijna  i najstarszy zachowany polski tekst poetycki. Utwór powstał w średniowieczu, najprawdopodobniej na przełomie XIII i XIV wieku.

Husytyzm – ruch religijny i polityczny zapoczątkowany działalnością kaznodziejską praskiego teologa Jana Husa. H. początkowo miał znaczenie jedynie religijne i był próbą zwrócenia uwagi na potrzebę reformy Kościoła. Po 1415 roku przybrał formę czeskiego ruchu narodowego i stał się powodem wojen husyckich, wymierzonych przeciwko władzy dynastii Luksemburgów.

Monarchia stanowa- forma ustroju politycznego, charak. dla schyłkowego okresu średniowiecza, związana z wyodrębnieniem się zróżnicowanych grup społecznych (stanów). Władza monarchy, dotąd patrymonialnego, została ograniczona na rzecz stanów, szczególnie rycerstwa i duchowieństwa, niekiedy mieszczaństwa. Udział stanów w rządach był realizowany przez reprezentację w zgromadzeniach stanowych (późniejsze parlamenty) i różne formy samorządu.

Czarna śmierć- epidemia  dżumy, która spustoszyła średniowieczną Europę w XIV wieku, zabijając, jak się ocenia, około 1/3 ludności tego kontynentu

Dewaluacja- spadek wartości pieniądza.

Kuria- dwór papieski oraz urzędnicy w nim pracujący.

Fiskalizm- polityka zmierzająca do osiągnięcia większych zysków z różnego rodzaju opłat i podatków.

Inkorporacja- włączenie jednego państwa do drugiego.

Mecenat- opieka nad sztuką i nauką; finansowanie twórczości artystycznej i udzielanie artyście pomocy finansowej. Osoby udzielające tej pomocy nazywamy mecenasami.

Skutki walk z Krzyżakami: Na wieść o klęsce zakonu krzyżackiego wiele miast pruskich, które od dawna miały dość panowania krzyżackiego, poddało się królowi Polski. Jednak państwu polskiemu nie udało się wykorzystać szansy – działania wojenne prowadzone były przez Polaków zbyt wolno, by zdołali oni opanować Pomorze i Prusy. W 1411 roku, po kilkumiesięcznym, nieskutecznym oblężeniu Malborka  – stolicy państwa zakonnego – zawarto pokój. Głównie skorzystała na nim Litwa, która odzyskała Żmudź, ale tylko do śmierci Jagiełły i Witolda. Polska odzyskała Ziemię dobrzyńską. Klęska pod Grunwaldem powstrzymała jednak napływ rycerzy z zachodniej Europy, chętnie dotąd pomagających Krzyżakom. Ze względu na brak ochotników, zakon musiał wydawać coraz więcej pieniędzy na wynajęcie wojsk zaciężnych, czyli ówczesnych żołnierzy zawodowych. Spowodowało to wzrost podatków w państwie krzyżackim. Jednocześnie pogłębiła się niechęć poddanych wobec władcy krzyżackiego.

Kryzys rolnictwa: ,,Czarna śmierć" miała nie ttylko skutki demograficzne i psychiczne. Ludzie uciekali ze wsi do miast. Wyludnione wsie nie przynosiły tak dużych dochodów, jak wcześniej. Odbiło sie to na dochodach panów feudalnych, tym bardziej że dewaluacja pieniądza zmniejszała wart. czynszów chłopskich. Panowie próbowali utrzymać swoje dochody, nakładając na chłopów wyższe świadczenia. Prowadziło to do dalszego biednienia poddanych. Kłopoty wsi wynikały nie tylko z pogorszenia klimatu, epidemii i wyludnienia. Grunty orne były wyjałowione przez nadmierną eksploatację i słabe nawożenie. Wsie były narażone na zniszczenia i rabunki podczas nieustannych wojen, które przetaczały się przez Europę., zwłaszcza podczas wojny stuleniej między Anglią i Francją. Zwiększyły się także obciążenia  poddanych wobec państwa. Scentralizowane monarchie potrzebowały wciąż więcej pieniędzy na finansowanie wojen oraz rozrastającego się aparatu administracyjnego. Na niektórych terenach próbą przezwyciężenia kryzysu w rolnictwie było zamienianie pól uprawnych na pastwiska. Działo się tak zwłaszcza w Anglii. Hodowla owiec była bardziej opłacalna niż uprawa roli. Wynikało to z ogromnego rozwoju sukiennictwa, przede wszystkim we Francji. Większy popyt na tkaniny wiązał się m.in. z ochłodzeniem się klimatu w XIVw.

Społeczeństwo średniowieczne: w późnym średn. znacznie zwiększyła się liczba mieszkańców Królestwa Polskiego. Był to proces który rozpoczął się już podczas rozbicia dzielnicowego. Wynikał on z mniejszej śmiertelności, lepszych warunków higienicznych i lepszego odżywiania się, a także ze zwiększenia terytorium kraju o ziemie ruskie i Prusy Królewskie. Do tego doliczyć można jeszcz lenna: Mazowsze, Prusy Książęce, Warmię. Wszystkie te tereny zamieszkiwało ok. 4 mln osób. Dodać trzeba także Litwę, gdzie żyło ok. 5,5mln osób. Obszar państwa nie był jednorodny pod względem społecznym. W monarchii jagiellońskiej żyli Polacy z Litwinami i Rusinami a także z NIemcami, Ormianami, Tatarami i Żydami; Katolicy z prawosławnymi, muzułmanami oraz wyznawcami judaizmu. Uczyło to tolerancji, otwartości na poglądy innych i wzajemnego szacunku. Spory jednak nadal istaniały. Każdy z narodów kultywował swoją odrębność która wynikała z różnic religijnychm, obyczajowych, językowych, a także innej tradycji hist. Specyfiką ziem polskich był brak większych konfliktów między różnymi narodami i religiami. W późnym śred. zaczęła kształtować się polska świadomość narodowa. Mimo róznic regionalnych np. między Małopolską a Wielkop., wyrabiało się poczucie przynależności do jednej wspólnoty. opierało się ono na wspólnej tradycji hist., obyczajach, a także na j. polskim. Świadomość narodowa w późnym śred. nie obejmowała całej ludności. była ona ograniczona przede wszystkim do elit: duchowieństwa i szlachty, być może części mieszczan. Chłopi wciąż czuli się bardziej członkami lokalnej wspólnoty niż narodu. Mieszczanie stanowili ok. 20% społ. Biskupi byli dostojnikami państwowymi, którzy wchodzili w skład rady królewskiej. Duchowieństwo miało własne sądownictwo kościelne. Kościól miał znaczne przywileje majątkowe, w tym prawo do dziesięciny od całej ludności. Wyrobiła się zasada, że wyższe godności kościelne może objąć tylko szlachcic.  

Kultura średniowiecza: Uniwersytet w Krakowie założył Kazimierz Wielki w 1364r Wkrótce po śmierci króla przestał on działać. W 1400r. Wł. Jagiełło odnowił uniwer. krakowski. Akademia w Krakowie stała się w XVw silnym ośrodkiem naukowym. Jednym z tych którzy studiów nigdy nie ukończył był Jan Długosz- porzucił on studia w Krakowie. Napisał on w hołdzie Oleśnickiemu ,,Roczniki", czyli kroniki Królestwa Polskiego- były one wielotomowym przedst. dziejów Polski od legendarnych początków aż do czasów współ.  W  XIVw. kronikę napisał także Janko z Czarnkowa- autor opisał czasy andegaweńskie, nie szczędząc Ludwikowi złośliwości. Powstało także wiele mniejszych utworów, gł. roczników.  Powyższe dzieła były pisane w j. łacińskim, ale pojawiły się także utowry pisane w j. polskim, m.in. liczne wiersze. Sztuka gotycka dotarła na ziemie polskie już w XIIIw, jednak dopiero w XIV- XVw. styl ten rozpowszechnił się w całym kraju. Budowano w nim kościoły i klasztory, ratusze i domy w miastach, nawiązywano do niego w rzeźbie, obrazach, rzemiośle artystycznym. Najokazalszymi przykładami s.g. w architek. są katedry, np. w Gnieźnie, Krakowie. Równie okazałe są koscioły parafialne w większych miastach. Większe kościoły były gł. ceglanymi bazylikami z trzema nawami, na pn kraju popularne były zaś kościoły halowe, w którym wszystkie nawy są tej samej wys. Najwięcej jednak było małych, ceglanych lub drew. kościółków, budowanych w mniejszych ośrodkach. Przykłady: Collegium Maius w Krakowie, ,,Psałterz floriański", kościół Mariacki, nagroek Kaz. Jagiellończyka- Witt Stworz, kaplica zamku królewskiego w Lublinie, 1348- 1350- ,,czarna śmierć", 1381r- powstanie Wata Tylera w Anglii, 1305- 1377- ,,niewola awiniońska" papieży, 1337- 1453- wojna stuletnia, 1378- 1417- wielka schizma zachodnia, 1415- śmierć Jana Husa w Konstancji, 1444- bitwa pod Warną z turkami Osmańskimi; śmierć króla Polski i Węgier Władysława III (Warneńczyka). 1453- upadek konstantynopola. 1333- 1370- panowanie Kaz. Wielkiego. 1343- pokój w Kaliszu z Krzyżakami. 1349- podbój Rusi Czerwonej. 1364- założenie uniwer. w Krakowie. 1374- przywilej w koszycach. 1385- unia w Krewie. 1386- chrzest i koronacja Wł. Jagiełły. 1410- bitwa pod G. 1454- 1466- wojna trzynastoletnia z Krzyżakami.1493- początke polskiego parlamentaryzmu.

Pokój w Kaliszu- 1343r- Polska zrzekła się Pom. Gdańskiego, zaś odzyskała Kujawy.

Pokój w Namysłowie- 1348r. Pokój w Raciążu- Polacy zyskali możliwość wykupu ziemi dobrzyńskiej,

Pokój toruński 1411- Mazowsze  odzyskało Zawkrze, a Polska ziemię dobrzyńską. Toruń, po pięciomiesięcznej przynależności do Polski, na mocy traktatu przeszedł ponownie pod panowanie Krzyżaków, podobnie jak cała ziemia chełmińska. Obie strony postanowiły też, że kupcy obu państw mogą swobodnie i bez przeszkód, wg dawnych zwyczajów, używać dróg wodnych i lądowych.

Pokój melneński 1422- nadgraniczny Golub.

Pokój w Brześciu Kujawskim- którego gwarantem były stany pruskie.

Pokój toruński 1466- * Królestwo Polskie odzyskało Pomorze Gdańskie (jako Prusy Królewskie), ziemię chełmińską i ziemię michałowską, * Polska uzyskała Warmię i Powiśle z Żuławami, a w ich obrębie miasta pruskie, m.in. Malbork i Elbląg.

Karol IV- założył w Pradze pierwszy uniwersytet w Europie Srod.- Wsch (1348r), udało mu się także powiększyć teren królestwa, włączając do Czech Śląsk.

Ludwik Andegaweński- reformy wew. (m.in. monetarna); przywilej w koszycach

Karol Wielki- zdobycie Rusi Czerwonej i ziemi wschowskiej na Śląsku, udało mu się także ponownie związać z Królestwem Polskim niezależne Ks. Mazowieckie; założył Uniwe. w Krakowie- 1364; zakładał liczne wsie i miasta.

Jadwiga Andegaw.- tron w państwie stał się elekcyjny, Korona Królestwa Polskiego

Schizma zachodnia: jednym z pomysłów na reformę papieskiej kurii było hasło powrotu papieży do Rzymu.  Zdecydował się na to dopiero w 1377r grzegorz XI, który zmarł wkrótce po powrocie. Wybranego przez kandydatów w Rzymie następcy nie uznali jednak kardynałowie francuscy. Także oni wybrali papieża, który swoją siedzibą ponownie uczynił Awinion (1378). W ten sposób Kościół zach się podzielił. Podział ten nosi nazwę s. zach. Jeden papież rezydował w rzymie, drugi w Awinionie. Kryzys papiestwa doprowadził do podziału także wśród państw europej. Część odpowiedziała się za pap. rzymskim, inne- za awiniońskim. Kryzys papiestwa był tak silny, że w XVw. w pewnym momencie było wręcz 3 papieży, z których żaden nie chciał zrzec się swojej godności.