Grecja, leży na południu Europy., z 3 stron oblewają ją morza: Jońskie, Egejskie, Kreteńskie. ||

Właściwa cywilizacja grecka zaczęła kształ. się od VIIIw.p.ne, przez plemiona które nazywały się Hellenami, a swój kraj Helladą., ze względu na złe warunki natu. hodowano kozy i owce, natomiast nie uprawiano zbóż (niewiele). Zbiory dawały tylko drzewa oliwkowe i winna latorośl. Wykształtowały się państwa- miasta- polis, np Ateny, Sparta, Teby, Korynt.

Grecy zaczęli zakładać kolonie – przyczyny: brak ziemi pod uprawę i środków do życia, przeludnienie miast, surowce.

Tereny: prawie całe wybrzeże M. Śródziem, Cypr, Sycylia, Płw. Iberyjski, południowa Italia. Dzięki koloniom rozpowszech. kulturę hellenistyczną.

Religią G. był politezim. Bogów wyobrażano sobie pod postacią ludzką (antropomorfizm). Najważniejszym był Zeus (Afrodyta, Hera, Posejdon, Apollo, Hades, Atena). Wierzenia opisywano w mitach. Wierzono także w herosów i wyrocznie. |||

Na cześć Zeusa co 4 lata odbywały się Igrzyska Olimpijskie. I odbyły się w 776r.pne. Na czas ten ustawały wojny i zaczynał się czas świętego spokoju. Dyscypliny: bieg, rzut oszczepem, dyskiem i zapasy.

G. i jej kolonie:Kreta, Cypr połu Włochy, wybrz. M. Ligurysjskiego, Sycylia, wybrzeże M. Czarnego, półn. cz Afryki.

LUDY: Achajowie- półn. cz. Anapolezu, połu Płw Banłkańskiego; Dorowie- Rodos, Kreta, Karpalos, połu i wsch Peloponezu; Jonowie- wyspy M Egejskiego, połu cz. Azji Mniejszej; Eolowie- ani Jonowie ani Dorowie; Eolowie i Arkadyjczycy- półn cz Azji Mniejszej.

POLIS: Stworzyli b. małe organizacje- polis; Grecy nie stworzyli jednolitego państwa. Polis- obywatelska wspólnota, która rządzi się swoimi prawami, ma swojego władcę, mogą prowadzić ze sobą wojny, wymianę handlową. Sparta- największe państwo miasto (ponad 8000km), Ateny- ponad 2600km2.

Grecy zajmowali się: uprawą winnej lator, oliwki a także pasterstwem.

Matejkowie- posiadali wolność, ale nie posiadali obywatelstwa. | Ok. VIIIwpne Grecy rozpoczęli kolonizację; K. była mozliwa ponieważ nie mieli oni wrogów.

Cywili. minojska (c. Krety, pałacowa, egejska): stworzyli cywili, której ośrodkiem byly wspan. pałace; znali pismo linearne, którego nie potrafili odczytac; handl. ze Wschodem; Kretą rządzili potężni władcy; powstała w latach 2200-1400 pne; budown. pałacowe; sporządzali rachunki.

Cywili. mykeńska: stworzyli ją Achajowie;mówli po grecku; zniszczyli cywil. minojską; zalążek państwa; król mieszkał w pałacach. Obywatel w G. to czł., który tam mieszka, zazwyczaj posiada niewolnika do pracy. Aby być obywatelem najlepiej jest się tam urodzić.

SPARTA I ATENY: Arystokracja- bogata gr. społ, która pełni najwięcej obowiązków (uważani za pełną władzę). Ok. VIIwpne coraz większą rolę odgrywał

hoplita- tworzy oddział pieszych żołnierzy, byli nimi zwykli ludzie. Falanga- szyk bojowy hoplitów. Zgromadz. ludowe- wchodzą w jego skład obywatele posiadający prawa polit.

SPARTA (Lakonia-> Lakończycy): poł. jest na Peloponezie; podbili niedaleko położoną Mesenię, a później całe połu i wsch Peloponezu. Najwięk. państwo- miasto Grecji. Założyli ją Dorowie nad rzeką Euratos. Spartanie nazywali się Laucytydynami.|| Sparta będzie krajem oligarchicznym (nieliczna władza), Sparta nigdy nie była demokratyczna. Geruzja- rada starszych- 28+ 2królów (30 geortów), do 60. roku życia. W skład instytucji mogą wchodzic obywatele.

Zgromad. lud. w Sparcie= Apella (obywatel po ukończeniu 30. roku życia)- tylko Sparciaci, obywatele głosują raz w miesiącu.

Instytucja Eforatów- kontrolerów- największa władza w państwie; sprawują swój urząd przez 1 rok.

Podział społ.(Sparta): 1 Wojownik- Spartata- mężcz. zajmujący się obroną państwa, pełnoprawny obywatel posiadający prawa pol. (stanow. oni 2-3% społ).

2 Obywatel; spartiaci- ok2,3%- mężcz. zajmują się obroną państwa, są wojown., pęłnoprawnymi obywatelami, posiadają prawa polit., otrzymuje każdy z nich działkę ziemi- kleos, razem z niewolnikiem- helotą.

3 Heliota- niewolnik w Sparcie, należał do państwa tak samo jak i ziemia; nie mozna go wyzwolic lub wykupic; jest przeznaczony do uprawy ziemi.

4 Periojkowie- ludzie wolni bez praw obywatel; ludność z terytoriów podbitych; zajmują się upr ziemi, posiadają wolnośc osob.

Kastor i Polluks- opiekunowie Sparty. fyla- okręg administ.; himation- odzież wojowników. |ok. 6 roku życia chłopcy byli oddawani pod opiekę państwa i wych.i na wojowników. Od 12 r życia przebywali w koszarach gdzie uczyli się walki i hartu ducha. Po20. r.ż. następowała krypteja- likwidacja helotów polegająca na wypuszczeniu wojow. do lasu (nawet na rok).

ATENY: System oligar.- to s. w którym władze sprawuje arystok., czyli ludzie bogaci i nieliczni; ta gr. pełniła najwięcej obowiązków wobec państwa (m.in obow. wojskowy); uwazali że jeśli muszą bronic państwa mogą sprawowac władzę.|

VIIIw. pne- pojawiają się pierwsi piechórzy greccy, czyli hoplici- walczyli oni w szyku bojowym zwanym falangą (nazwa pochodzi od tarczy hoplitów). Gdy pojawili się hoplici to juz arystok. sama nie bronila państwa, więc mogli również sprawowac władzę.|

Syst tyrania- władze sprawował tyran, który doszedl do władzy bezprawnie i nie przeprowadza reform. VIw. pne Pizystrat i synowie Klistene przeprowadza reformy.

Demokracja- władza ludu należąca  do obywateli. Zgrom. ludowe podejmowało uchwaly, decydowało m in o wojnie czy pokoju, skarbie, wybierano strategów (najwyżsi uczestnicy).

Dakon- dokonał w 621r. pne spisania prawa i skodyfikowania go.

594r.- Solon przeprow. reformy i ograniczenia władzy arystokracji (rada czterystu)- podział społ. na 4 klasy majątku (im wyższa klasa tym więcej obowiązków wobec państwa i praw obywat., nadanie metoikom obywatels.

Klistenes- reformy (508rpne): 10 okręgów- fyli (50 obywateli- rada 500 (zastąpiła radę 400;

Sąd skorupostracyzm- co roku wybierano czł. zagrażającego demokracji i udawał się on na 10-letnie wygnanie.

W. GRECKO-PERSKIE: Przyczyny.: narzucenie swoich praw przez Persów na koloniach greckich; zemsta perska po powstaniu jońskim; narzucenie Grekom formy rządów- tyrani. Podst. sił lądowych byli hoplici, cieżkozbrojna piechota walcząca w szyku zw falangą; posiadali łuki i tarcze. Satrapy- okręgi administrac.

Maraton- 490r.pne- bitwa pod M.; Miliades poderwał armię grecką do marszu do Aten, zwycięzca spod Mar.; Grecy są szybsi i nim Persowie dotarli do Aten oni byli już gotowi do obrony). Dariusz-> Ksenenks- szykuje się do nowej wojny. Tenistokles- przekonał Greków by przeznaczyć pieniądze na budowę floty, na jej rozbudowe.  Pireus- port w Atenach przekształcony w fort.

Termopile- 480pne- wąwów T. bronił dostępu do Aten; wśród Greków znalazł się zdrajca który przekazał wrogom drugie wejscie do wąwozu. Sparcici pokonani pod Ter.Persowie dotarli to Aten które zostały spalone.

Zatoka Salamińska- 480pne- zwycięsto Greków.

Plateje- 479rpne- bitwa, zwycięstwo Greków. 449pne- pokój kończący wojny grecko- perskie.

Związek morski- połączenie kilku polis, utworzony po bitwie pod Platejami. Wszyscy po wojnie brali udział w walce; po wojnach wszyscy będą mieli dostęp do życia politycz. Urząd Stratega- jedyny urząd, który nie był losowany lecz wybierany. | Społecz. po wojnach zaczyna się zrównywac- wsyzscy będą mieli dostęp do prawa. Strateg- najwyższy dowódca, szedł na wojnę, strategóww było 20.

W. PELOPNESKA: Wojna o hegemonię czyli o przywództwo w Helladzie- stoczona ona została pomiędzy Spartą a Atenami. Do wojny przyłączyły się też inne miasta. W. doprowadziła do wielu zniszczeń, dużych strat ludności. niszczono nawzajem uprawy rolne, a Sparta zawarła porozumienie z Persją. Wojnę przegrali Ateńczycy, a hegemonię zyskała Sparta.

431- 404rpne. demo- lud, kratia- władza. Związek morski został załozony przez Ateny, by zjednoczyc wszystkie polis greckie, by walczyc z przeciwnikiem- Persją: ściągają podatki; buntują się przeciwko hedemonii ateńskiej; tamowanie rozwoju floty. 404rpne-pokój, Ateny poddały się: rozwiązanie związku m.; ewakuacja wojsk ateńskich z polis greckich; posłuszeństwo wobec Sparty; koniec hademonii.| Sparta stała się hedemonem, zastąpiła Ateny; zawiera pokój z Persją; polis greckie buntuje się prrzeciw panowaniu Sparty. (potem hademo/ przejmują Teby-> Korynt.