Potop szwedzki.

Trudną sytuację pogłębił najazd szwedzki 1655. Szlachta i magnaci przeszli na stronę Szw. Litwą władał król szwedzki. Wydarzenia te doprowadziły prawie do upadku państwa. Polska armia była słabiej wyszkolona, różnice liczebne nie były znaczne. Brak było doświadczonych dowódców, których większość zginęła pod Batohem w 1652.. Król dążył do wzmocnienia władzy. Uciekł na Ślsk w 1655 podczas walki ze Szwedami. Uważano że wyjazd króla z kraju zwalnia poddanych z przysięgi wierności. Narastały nastrje antyszwedzkie przez brutalne postępowanie tych wojsk-grabieże, konfiskaty, łupienie klasztorów i świątyń. Wielkopolska i Podlasie wystapilo przeciw najeźdźcom. W 1655 zawarto konfederację antyszwedzką w Tyszowcach. Na jej czele stanęli Potocki i Lanckoroński. Szlachta przejęła inicjatywę polityczną. Zwołano pospolite ruszenie. Król powrócił do kraju w 1656. Wojna nabrała miedzynarodowego charakteru gdy po stronie RP stanęły Austria i Dania. Rosja przerwała starania wojenne. Szwecja uzyskała poparcie na udział w rozbiorze Polski. RP musiała ustąpić Branderburgii- w traktatach welawsko-bydgoskich w 1657-przyznała władze w Prusach. Poprawiło to położenie Polski. RP odparła atak szwedzki i w 1660 zawarła pokój w Oliwie. Potop był 1 wojna która objęła większość ziem polskich. Pod rządami sułtana znalazło się Podole po najazdach tureckich w 1672.

Odbudowa pozycji RP

Upokarzające warunki rozejmu z Turkami w 1672 zmobilizowały ludność do działania. Sejm uchwalił duże podatki na wojsko. Sobieski zebrał armię i pokonał Turków pod Chocimiem w 1673. W 1674 został królem Polski. Sojusz z Francja miał umozliwic zawarcie pokoju z Turcją i doprowadzić do pl-fra akcji przeciw Branderburgii. Brak poparcia dworu franc i nacisk szlachty skłoniły króla do zawarcia przymierza z Habsburgami. Konsekwencja sojuszu była zakończona wspaniałym sukcesem kampania wiedeńska 1683.