Gruczoły dokrewne są zbudowane z tkanki nabłonkowej, której komórki mają zdolność do produkowania określonej substancji zwanej wydzieliną, która to dyfunduje bezpośrednio do krwi. Gruczoły te nie posiadają przewodów wydzielniczych. Zwane są gruczołami wydzielania wew. Najczęściej mają pęcherzykowatą budowę i są silnie ukrwione. Są zróżnicowane w organizmie na pojedyncze, np tarczyca, trzustka, przysadka mózgowa a także na złożone które występują podwójnie, np nadnercza (prawe i lewe), jądra, jajniki.  ||

Gruczoły różnicują się także ze względu na funkcje które pełnią:

a) czyste- te, które pełnią funkcję wydzielniczą, np. tarczyca, przytarczyce;

b) mieszane- oprócz funkcji wydzielniczej pełnią tez inną rolę, np. jądra i jajniki jako gruczoły płciowe produkują i wydzielają hormony płciowe  jako gonady produkują komórki rozrodcze czyli gamety, trzustka jako gruczoł trawienny produkuje i wydziela sok trzustkowy (do dwunastnicy) jako gruczoł dokrewny produkuje hormony czyli insulinę i glukagon. ||

W układzie dokrewnym wyst. pewna hierarchia. Najważniejszym gruczołem jest przysadka mózgowa, która przez pewne hormony steruje pracą gruczołów jej podległych, czyli docelowych, np. tarczycy, gruczołów płciowych, nadnerczy. Hormony te noszą nazwę tropowych

Tarczyca produkuje i wydziela hormony T₃, T₄ (tyroksyna, a T₃ trójodotyronina).

Nadnercza produkują i wydz. hormony np. mineralokortykoidy0 aldosteron.

Gonady produkują i wydz. hormony: Jądra- hormony męskie androgeny, jajniki- hormony żeńskie- estrogeny. ||

Praca przysadki mózgowej jako gruczołu nadrzędnego: leży blisko podwzgórza, waga 0,5 g, zbudowana z trzech płatów: płat przedni (gruczołowy), płat środkowy, płat tylni (nerwowy).

Hormony płata przedniego: tropowe, gonadotropowe, kartykotropowe, prolaktyna (wywołuje proces laktacji), jej niedobór zahamowuje ten proces a nadmiar np.  powoduje brak owulacji.

Hormony płata tylnego: powstają jako nieczynne w podwzgórzu: *wazopresyna ADH- czyli hormon antydiuretyczny- wzmaga proces zagęszczania moczu czyli wchłaniania wody do organizmu- przy jego niedoborze jest produkowana duża ilość rozcieńczonego moczu; następuje choroba zwana moczówką prostą.

Szyszynka- produkuje i wydziela melatoninę, która reguluje aktywność dobową organizmu, ale wpływa także hamująco na mechanizm sprężania podwzgórza, przysadki, gonad i przy jej niedoborze opóźnione jest dojrzewanie płodu. * Tarczyca- ma budowę płatową i produkuje: T3- trójodotyroninę, T4- tyroksynę. Hormony które zwiększają tempo przemian metabolicznych związane z produkowaniem energii. Ponadto zwiększają pobór glukozy z osocza.

Niedoczynność powoduje kretynizm u dzieci, u dorosłych zaś obrzęki i powstawanie wola.

Nadczynność- nadpobudliwość, wychudzenie organizmu, podwyższenie ciepłoty ciała.

Innym hormonem produkowanym w tarczycy jest: kalcytonina- jest hormonem regulującym poziom wapnia w ten sposób że zmniejsza jego wchłanianie w jelicie i nerkach a zwiększa gromadzenie w kościach. Przy zbyt małej ilości we krwi jest zbyt mało wapnia. Przytarczyce- produkują antygoniste kalytaniny, czyli parathormon PDH. Zwiększa zatem uwalnianie wapnia z kości, wchłanianie w nerkach. 

ODPORNOŚĆ: Układ odp. To układ immunologiczny którego działanie jest związane ze zdolnością organizmu do odbierania, zwalczania różnych drobnoustrojów, antygenów, co nazywamy odpornością. Działanie układu jest związane z pojawianiem się w organizmie: bakterii, pierwotniaków, grzybic, wirusów, pasożytów, które określamy mianem patogenów. W układzie odp. Wyróżniamy różne gr. Narządów: a) budowa: n. centralne: grasica i szpik kostny, n. obwodowe: węzły chłonne i śledziona.

Wyróżniamy różną odporność: *swoistą związaną z syntezą specyficznych niepowtarzalnych, swoistych przeciwciał do walki z antygenem.

Ważną rolę w pracy układu odgrywają leukocyty, które cechuje: zdolność do fagocytozy dzięki czemu mogą przez pożeranie niszczyć patogeny, są to fagocyty. Jego cechą jest zdolność do ruchu pełzakowatego (ameboidalnego).

Odporność nieswoista to różne mechanizmy obrony przed wniknięciem patogenów bądź ich zwalczanie które są zróżnicowane i związane z budową organizmu: a) związane z funkcjami skóry i jej budowy: *rogowaciejący nabłonek dzięki któremu pozbywamy się z pow. Skóry różnych patogenów; *gruczoły skórne i ich wydzieliny: pot o kwaśnym pH i z lizozymem; b) w ukł. Pokarmowym: ślina z lizozymem, kwas solny produkowany w żołądku, flora bakteryjna jelita, odruchy obronne np. wymioty; c) układ oddechowy: ruch rzęsek nabłonka dróg oddechowych i wydzielany śluz umożliwiają pozbywanie się drobnych zam. Pyłowych zawartych w powietrzu; kaszel, kichanie jako ruchy obronne;

przeciwciała czyli immunoglobiny są białkami o swoistym specyficznym charakterze, które powstają podczas odpowiedzi immunologicznej organizmu w reakcji na pojawienie się  w jego wnętrzu antygenu, gdy pojawia się on po raz pierwszy to jest to odp. Pierwotna; gdy nawet po b. długim czasie pojawia się ponownie w organizmie ma miejsce odp. Wtórna. Wówczas w krótszym czasie niż poprzednio powstaje większa ilość przeciwciał. Dzięki temu wyst. Komórki pamięci, a więc antygen został zapamiętany. Tę cechę organizmu określamy pamięcią immunologiczną.

CZYNNIE: a) drogą naturalną: pojawianie się antygenów w organizmie i synteza przeciwko nim przeciwciał podczas chorób bakteryjnych; b) d. sztuczną: odprowadzanie antygenów w formie szczepień ochronnych- szczepionki zawierają toksyny, bakterie, wirusy o obniżonej toksyczności.

BIERNIE: a) d. naturalną: przekazanie gotowych przeciwciał przez łożysko z organizmem matki (przez mleko matki podczas naturalnego karmienia piersią); b) d. sztuczną: podanie gotowych przeciwciał zawartych w surowicy np. surowicy przeciwtężcowej.