Wydarzenia z dziennika, które znalazły odbicie w ,,Syzyfowych pracach": samotność Borowicza i Żeromskiego, stancja u znajomych rodziców, szkoła wstępna, a potem gizmnazjum, śmierć matki, wakacyjne polowania z dubeltówką, pierwsza miłość, kłopoty z matematyką, spotkania na górce, strata majątku przez ojca po powstaniu styczniowym, dalsze plany kształcenia, korepetycje, zamiłowanie do literatury.

Dziennik- jest to gatunek picki, ciąg prowadzonych zapisów o charakterze dokumentacyjnym bądź literackim.

Czas i miejsce akcji: Gawrony, Owczary, Kleryków, Pajęczyn Dolny, Pyży Głowach w latacg 1874-1882.

Bohaterowie: Marcin Borowicz, Andrzej Radek, Bernard Zygier, zbiorowi- młodzień i nauczycie.

Metody zmierzające do zrusyfikowania polskiej młodzieży: nauka wszystkich przedmiotów odbywała się w języku rosyjskim (oprócz religii); zakaz mówienia w szkole po polsku; historii uczyć mogli tylko rodowici Rosjanie; próby pozyskiwania młodzieży przez rusyfikatorów; szpiegowanie i donoszenie, kontrola stancji, likwidowanie stancji u Polaków.

Uczniowie wobec rusyfikacji: początkowo uczniowie sa bierni, nie umieją się przeciwstawić, nie stanowia zwratek grupy, rzadko zdarzają się bunty przeciw rusyfikacji; przełomowe znaczenie ma lekcja języka polskiego, w czasie której Zygier recytował ,,Redutę Ordona" A. Mickiewicza; uczniowie podejmują świadomą walkę z rusyfikacją, tworzą kółka, na których czytają polską literaturę; zacieśniają się więzy przyjaźni zrodzonej w walce z rusyfikacją.

Ewolucja- proces polegający na rozwoju społeczeństwa od form prostrzych do bardziej doskonałych i złożonych- zachodzący stopniowo i powoli.

Fragment powieści ,,Syzyfowych prac" o rozpaczy Marcinka z powodu wyjazdu ,,Biruty" pełni ważną rolę. Pokazuje nam wrażliwość tego chłopca, jego czułe serce, miłość i przywiązanie do ukochanej. Anna Stogowska była jego pierwszą miłością, ale jakże wilelką. Czekał na spotkanie z nią całe wakacje, a potem okazało się, że ,,Biruta" wyjechała. Był załamany, jego serce było zranione. W tych trudnych dla niego chwilach mógł jednak liczyć na wsparcie i pocieszenie Andrzeja Radka, bowiem ,,prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie".

W swym utworze Żeromski pokazuje różne uczucia bohateró: miłość, rozpacz, cierpienie, odwagę. Ich przeżycia w utworze odzwierciedlone są w zmieniającej się przyrodzie. Ukazuje on walkę młodych chłopców przeciwko rusyfikacji. Style zastosowane w utworze: styl potoczny w dialogach; styl artystyczny w opisach przyrody; elementy stylu urzędowego; styl naukowy w rozważaniach o książce Buckle'a; stylizacja gwarowa w wypowiedziach Andrzeja Radka, strzelca Nogi; dialektyzacja (stylizacja środowiskowa)- np. język starej Przepiórzycy; żargon uczniowski; wyrazy obcego pochodzenia. ,,Syzyfowe prace" to powieść: a) ze względu na temat: obyczajowa; z elementami biograficznymi; psychologiczna; b) ze względu na czas- współczesna.