Cechy romantyka: pojawiają się, gdy Wokulski mówi o łęckiej; zakochał się jak romantyk- od pierwszego wejrzenia; wszystko, co robi, robi dla Izabeli; ubóstwia ją, jest jej oddany; patriota; cierpi; wychowany na poezji Mickiewicza; nie rozumie samego siebie; zakochany nieszczęśliwie; wiecznie szuka czegoś nowego; człowiek idei; kreatywny; inteligentny; niespokojny duch; wrażliwy na potrzeby innych; poszukuje sensu życia ; konflikt z otoczeniem; krytycznie podchodzi do społeczeństwa; refleksyjny; chciał popełnić samobójstwo; indywidualista

Cechy pozytywisty: -realista- dostrzegał biedotę ludzi; edukacja ważna dla niego- fascynuje się nauką, wynalazł pompę wodną, pasjonat; ambitny; pracowity; marzy o sławie; bliski jest mu utylitaryzm- musi żyć, by zostawić po sobie jakiś ślad; planuje, jak zbliżyć się do Izabeli; pomógł wielu ludziom; otworzył warsztaty; realizuje pasje naukowe; postrzega społeczeństwo jako żywy organizm; dla niego społeczeństwo powinno rozwijać się; ocenia, posługując się kryteriami biologicznymi; polega działalność charytatywną; tolerancyjny dla Żydów; człowiek czynu; cechuje go praktycyzm, realizm

Co daje ta konstrukcja? postać nieprzewidywalną, do końca nie wiemy, jak się zachować, postać prawdopodobna psychologicznie, wpływ powstania na Wokulskiego

Idealiści: Ochocki- idealista nauki; człowiek wywodzący się z arystokracji, ale często krytykujący swoją klasę; młody naukowiec; zdolny; chce poświęcić całe życie nauce; jego marzeniem jest zbudowanie maszyny latającej; pragnie sławy; żyje w swiecie swoich marzeń; flirtuje; w towarzystwie kobiet zapomina się; marzyciel; gardzi kobietami; widzi w Wokulskim człowieka nauki; utylitaryzm; marzy o świecie bez barier; w W-wie nie ma możliwości, by się rozwinąć, ponosi klęskę; uniemożliwia mu rozwój społeczny Rzecki- pokłada ufność w Napoleonie; uczestniczył w Wiośnie Ludów; uczony punktualności; na posiłek należy zapracować; sumiennie wykonuje swoje obowiązki; poświęca się pracy; lojalny; oddany przyjaciel; umiera w samotności, w sklepie - "nie wszystek umrę"- wartość pracy należy pielęgnować; praca daje przyszłość; słowa odnoszą się do pracy, która zjednoczy społeczeństwo Wokulski- rozumie potrzebę,konieczność pracy u podstaw; społeczeństwo nie docenia go; nie znajduje poparcia dla swego przedsięwzięcia; szuka wyższego celu, idealista; nikt nie docenił jego poświęcenia; czuje potrzebę pomagania ludziom; wrażliwy; ma chęć działania, które nie jest popierane przez społeczeństwo; ciągle musi wybierać- namiętność a poczucie obowiązku społecznego; tragizm tkwi w nim samym, czuje swoją śmieszność; nazywa arystokratów próżniakami; by zdobyć Izabelę musi stać się arystokratą; źle ulokowane uczucia ma- źródło tragizmu; chore społeczeństwo uniemożliwia jednostkom realizować cele, również Wokulskiemu; człowiek pełen sprzeczności- miłość daje mu radość i zarazem sprawia ból; człowiek szlachetny- miłość- sens życia

Idealiści ponoszą klęskę, nie mogą się rozwijać.

Miłość: Łęcka- marzy o idealnej miłości, ale nie może jej szukać w małżeństwie; boi się monotonii; uważa się za boginię- ma duże oczekiwania od życia; szuka męża oddanego; małżeństwo i miłość to dwie różne sprawy; miłość nie jest koniecznością zawarcia małżeństwa, interes; małżeństwo- podtrzymanie chwały rodu, godne uczestniczenie w życiu towarzyskim; oderwana od rzeczywistości- nie potrafi określić roli miłości w życiu, ma chłodny temperament; nie jest zdolna, by kogoś pokochać; poszukuje księcia z bajki; ma wypaczone pojęcie ideału; powierzchowna; zwraca uwagę na wygląd Wokulski- miłość- sens jego życia, zjawisko mistyczne; wydaje mu się, że los pokierował go do Izabeli; marzył o miłości; idealizacja wybranki serca; każdy człowiek ma prawo do miłości; domaga się od kochanków, by nie udawali, że się kochają Ochocki- krytycznie ocenia kobiety; miłość sposobem na zabicie nudy; oddaje się flirtom Szuman- biologiczna koncepcja miłości; miłość- instynkt przetrwania, wynik procesów zachodzących w mózgu; odrzucił koncepcję romantycznej miłości- nie mógł się ożenić z powodu braku majątku; naukowiec- wpływa to na postrzeganie miłości Starski- zawarcie małżeństwa z poglądów politycznych; małżeństwo rzutuje na inne osoby; podobne poglądy do Izabeli; najwyższa wartość- pieniądze; małżeństwo z miłości nie gwarantuje szczęścia, miłość- rozrywka ludzi bogatych; odrzuca miłość, by przez małżeństwo z bogatą dziewczyną mógł zyskać majątek; przyjmuje postawę cyniczną, by zdobyć szczęście Krzeszowska- boi się samotności; oczekuje na przyjście męża Zasławska- kobieta, która wychodzi za pieniądze; będzie znudzona mężczyzną; miłość uświęca ludzkie życie

Miłość: psychologiczny aspekt miłości; nieszczęśliwa; kulturowa strona miłości; miłość jako środek innych celów; od strony naukowej ukazana też

Obrazy społeczeństwa: Arystokracja- rozrzutna; żyje w pięknych dworach; brak małżeństw mieszczanych; ludzie wysoko urodzeni, z tytułami, potem nazwisko i majątek; prowadzi towarzyskie życie; ich życie oderwane od rzeczywistości; rozmawia o uczuciach, marzeniach; zainteresowana skandalami, ma niewybredne gusta; warstwa powoli umierająca; zadłuża się u Żydów; warstwa pasożytująca na innych warstwach; próżniactwo; brak działania; romanse; jeżdżą na wycieczki zagraniczne; dumna; ulega obcym modom; przekonana o swojej wyższości; ulega nałogom; nie potrafi kochać; ma poważanie u kobiet Młoda arystokracja- spotyka się razem; pycha; naiwność; prowadzi życie towarzyskie Mieszczaństwo- niejednolite; nie jest w stanie docenić Wokulskiego; najbogatsze- skoncentrowane na swoim życiu; mało operatywne, przedsiębiorcze; Wokulski- pomaga biednym, odważny Żydzi- zamożni żyją skromnie i oszczędnie; nie gardzą najmniejszym zarobkiem; sprytni; cierpliwi; dążą do zyskania majątku; przedsiębiorczy; aktywni; pracowici; wytrwali; genialni; kreatywni; twórczy Biedota- ich życie zależy od pomocy innych; potrafią wykorzystać szanse, które daje im arystokracja

Obraz społeczeństwa: rozwarstwione: arystokracja żyje w bogactwie, mitologizuje siebie, brak aktywności; ubożsi żyją w nędzy; obecne między nimi kontrasty; brak porozumienia; brak myślenia społecznego; stereotypy