,,Dziady cz. IV" Adam Mickiewicz: Miejsce i czas akcji: między godziną 21 a 12 w Zaduszki, w mieszkaniu księdza. Związek z II częścią Dziadów: tak jak duchy z części II Gustaw opowiada o swoim życiu, grzechach; atmosfera obrzędu; upiór zjawia się niespodziewanie.

Gustaw- przedstawia się jako pustelnik. Człowiek ten wzgardził światem realnym, żyje w swoim zamkniętym świecie uczuć. Jest widmem człowieka, był niegdyś uczniem księdza- był bardzo zdolny, śpiewa, pyta o drogę śmierci, jest młody. Gustaw wypowiada się z żalem. Nie nawiązuje kontaktu z dziećmi i księdzem. Oskarża że przez czytanie cierpi. Przyjacielem Gustawa jest gałązka wyprysku. Gustaw ustawia się za obrzędami dziadów, jest to bardzo potrzebne. Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłosći, nie mógł być za Marylą, bo był wtedy biedny. Jego wrażliwość ukształtowały książki: Nowa Heloiza, Cierpienia Młodego Wertera. Miłość do Maryli: miłość od pierwszego wejrzenia (marzył o doskonałej kobiecie, szukał jej). Miłość przyszła do niego niespodziewanie, została zesłana od Boga jako kara za grzechy. Miłość jest przeznaczeniem i nie można z nią walczyć, ma wymiar metafizyczny; miłość warta poświęceń; wieczna, przeznaczona. Kobieta: nistała w uczuciach, Gustaw jest świadomy jej zalet i wad.

Gustaw przychodzi do księdza, aby: prosić o przywrócenie Dziadów; żeby ksiądz ukazał mu drogę śmierci; prosi o modlitwę; potrzebuje zrozumienia i pomocy. Sprzeczność Gustawa: kiedy mówi o swojej ukochanej, o swoich grzechach sprzeczności świadczą o tym, że Gustaw nie wie czego chce, nie rozumie siebie.

Gustaw: tajemniczy, obłąkany, wzbudza śmiech dzieci, cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. Gustaw w swoim życiu kieruje się uczuciem i wiarą, jest imacjonalistą. Krytykuje postawę księdza, zarzucając mu, że nic nie rozumie. Popełnia samobójstwo, gdyż uważa że jest wyrazem buntu problemów, oskarża księdza za swe cierpienia, pała rządzą zemsty, indywidualista, uważa, że każdy cierpi na swój sposób, nadwrażliwy, skomplikowany wewnętrznie. Zrozumiał sam siebie, że człowiek nie może być człowiekiem żyjącym tylko dla siebie.

Ksiądz: doświadczył utraty bliskich osób, uważa że Dziady to zabobony, żyje zgodnie z nauką kościoła. Celem jego życia jest nauczanie, oświecenie ludzi, potępia samobójstwo, wierzy w życie wieczne, godzi się z tym co przynosi los. Przyjmuje postawę racjonalisty, chce zrozumieć świat. Jego życie jest uporządkowane. Zaczął wierzyć w duchy, zrozumiał że świat jest tajemnicą, uwierzył w irracjonalizm. Gustaw utwierdza go, iż cierpienie jest nierozłączną częścią życia.

Funkcje monologu Gustawa: opisuje sytuację wewnętrzną, podkreśla swój indywidualizm; uwydatnia jego sprzeczność; opowiada swoje życie, aby zrozumieć samego siebie; wykład o istocie miłości; wykład o postrzeganiu świata; dyskutuje z innymi sposobami świata. Gustaw jako romantyczny bohater: przeżywa nieszczęśliwą miłość, samotność; zbuntowany, popełnia samobójstwo; nadwrażliwy, targają nim różne emocje; zdobywa wiedzę o sobie samym. Cechy konwencji romantycznej: nastrój tajemniczy, dualizm świata; irracjonalizm, indywidualizm; kreacja bohatera; kontrast postaw; ludowość, nawiązanie do wierzeń.

Gustaw mówi z bólem o uczuciach, nie potrafi dlatego zbudować najprostszego zdania. Jest rozerwany wewnętrznie. Mówi cały czas podniesionym głosem, ma już dosyć; uczucia go niszczą.

Bunt Zakochanych: Wolność zakochanego polega na tym, że postępuje on według swoich uczuć, zasad jakie czuje. Najważniejsza dla niego jest swoja sytuacja, nie opiera poglądów na nikim tylko na sobie, myśli sam. Społeczne okulary to poglądy i zadanie społeczeństwa, często narzucane ludziom. Człowiek zakochany myśli własnymi kryteriami, nie związuje się z żadną społecznością, nie identyfikuje się z nią. Jest wyodrębnioną jednostką.