III część Dziadów powstała po Powstaniu Listopadowym. Rok 1823m proces filomatów i filonetów; 1 listopada; Akcja kończy się 1 listopada 1824r. Akcja zamyka się w ciągu roku. Wydarzenia: proces filomatów i filonetów; ukazuje prześladowania, zapowida wybuch powstania listopadowego (zapowiada przyszłość); celem III części Dziadów było przedstawienie wydarzeń historycznych, Mickiewicz stara się wytłumaczyć klęskę; Mickiewicz mówi, że cierpienie Polaków jest potrzebne, jest w planie Boga.

Przedmowa III części Dziadów: Mickiewicz ukazuje represje na Litwie: zamykanie szkół, prześladowania; będzie opisywał działania Senatora Nowasikowo; Herda, młodzi patrioci porównywani są do rzeź niewiniątek. Lecz będzie to miało sens w przyszłośc; mówi o siłach dobra i zła; ofiara narodu polskiego będzie miała zabawczy cel dla innych narodów; Adam Mickiewicz porównuje cierpienie narodu do cierpienia Chrystusa.

Akcja: dzieje się w różnych miejscach: Wilno, Warszawa, Lwów- Ewa- przestrzeń realna; przestrzeń metafizyczna. Wydarzenia realne wpisują się w wydarzenia fantastyczne. Kompozycja: skomplikowana.

Dramat romantyczny: akcja różna; sceny zbiorowe (Wigilia); fragmentaryczność; synkretyzm rodzajowy i gatunkowy. Wielka improwizajca- liryka; walka dobra i zła; złamana zasada decorum; komizm poprzez piosenki, wypowiedzi szatana; humor, groteska, satyra (obraz elit polskich); tragizm; otwarta kompozycja (nie ma zakończenia);

Antynomie: moce dobra i zła; polscy patrioci; tragizm, humor; tyrania- wolność; starzy- młodzi; Dziady III- dramat o skomplikowanej kompozycji; losy ukazane są w sposób wielowymiarowy.

Ludzie przy drzwiach- młodzież: mówią że należy pisać o współczesności, o problemach narodu; opowiadanie Adolfa o męczeństwie Cichowskiego; radykani patrioci; mówią o prześladowaniu polskiej młodzieży, o perspektywach, dalszych losów narodu; mówią o polskich ,,elitach", które nie zajmują się poważnymi sprawami, tylko rozrywką; gardzą ,,elitą", uważają ich za łotrów, chętnie daliby im surową nauczkę. Ludzie przy stoliku- Towarzystwo Stolikowe: reprezentanci starszego pokolenia, damy, literaci; rozmawiają po francusku; wysocy urzędnicy, generałowie; wynarodowieni; rozmawiają o ostatnim balu; mówią o możliwości zrobienia kariery u Senatora; są postrzegani jako zdrajcy, obojętni wobec narodu.

Sny i widzenie w III części Dziadów: Sen Ewy: Ewa jets młodą dziewczyną, która modli się za swój naród, rodziców i ludzi, którzy zginęli w obronie kraju. Jest patriotką, pobożna, vwspółczuje cierpiącym Polakom. We śnie zjawia się jej Matka Boska, która podaje wieniec kwiatów Jezusowi, który obdarowuje nimi dziewczynę. Sen jest miły, beztroski, szczęśliwy. Nagle jeden z kwiatów- róża ożywa i prosi Ewę by przyjęła ją do swego serca. Następnie mówi że zaopiekuje sie nią. Scena ta mówi o zadowoleniu, pochwala Boga nad zachowaniem dziewczyny. Róża- cierpienie, miłość, ofiara.

Widzenie Księdza Piotra- jest to porównanie narodu polskiego do drogi krzyżowej Chrystusa. Występuje tu ksiądz, który się modli za naród i otrzymuje widzenie. Nie oskarża on Boga tylko pyta Go o sytuację Polski. Widzenie składa się z 3 części: 1. wydanie współczesne (zsyłki na Sybir); 2. Porównanie narodu do męki Chrystusa; herodem jest car. Bóg pokazuje 1 osobę, która ucieka i ma zbawić naród. 3. Zapowiedź przyszłości; jedno dziecko uratuje się i będzie namiestnikiem wolności. imię wybawiciela to ,,czterdzieści cztery". Funkcje snów: zapowida losy przyszłości narodu; wyraża niezgodę Polaków na ówczesną sytuację; sny mówią, że zło w końcu przegra, dobro zwycięży; cierpienie zostanie wynagrodzone.

Sen Senatora: Senatorowi śni się cesarz; Senator ma wpływy i dużą władzę. Cieszy się, że wszyscy się z nim liczą. Nagle wszyscy zaczynają od niego uciekać; traci przychylność cara; Senator robi wszystko, aby być w łasce u cara; pragnie kariery, diabły drwią z człowieka

Oleszkiewicz- Młodzi podróżni szli brzegiem Newy; Spotkali tam Oleszkiewicza, polskiego malarza, który wypowiada niezrozumiałe słowa i odchodzi. Za nim podąża Pielgrzym. Słyszy jak malarz opowiada o przyszłej klęsce Rosji. Obraz Rosji: Pusta, sroga kraina, pozostawiona przez Boga. Ludzie żyjący sprawiają wrażenie zniewalonych, przegranych. Żyją tylko tak, aby przetrwać. Ludzie akceptują działanie cara, nie sprzeciwiają się, nie widzą zła. Generałowie: traktują ludzi gorzej jak zwierzęta, chcą korzyści i zysku. Przedmieścia stolicy: stolica jest pełna przepychu, bogactwa. Młodzi uważają, że jest ona okupiona kosztem narodów. Petersburg: miasto okupione krwią i łzami. Zostało utworzone z kaprysu cara. Car jest jedynym bogiem. Pielgrzym ma świadomość jakim kosztem zostało zbudowane to miasto. Nie ma tu obecności Boga. Ludność jest pyszna, chlubią się łaską cara, odznaczeniami.

Znaczenie III części Dziadów dla ówczesnych Polaków: daje nadzieję na lepsze, przekonanie że zło zostanie ukarane; ma charakter buntu, mobilizowała Polskę do działania; ukazuje sens cierpienia; krytyka carskich lojalistów i potrzeba jendości; rozbudzanie świadomości narodowej; ocena powstania listopadowego; próba zrozumienia historii narodu; protetyzm (zapowiedź przyszłości).