Tadeusz Borowski- pracował w firmie budowlanej, więzień obozu w Oświęcimiu; należy do pokolenia kolumbów. Był zakochany w Marii, popełnia samobójstwo.

Czas: lata II wojny światowej, okupowana Polska 1940- 41r. Miejsce: Warszawa, skład budowlany. Trwają łapanki, getto warszawskie. Warszawa zbombardowana.

Nie funkcjonują uniwersytety, są godziny policyjne, łapanki są na porządku dziennym. Żandarmi pilnują ludzi, którzy są przymuszani do robót.

Kierownik- zajmuje się sprzedażą materiałów budowlanych, handluje w Niemcami lokalami, pomaga Żydówce wydostać się z getta, bo jest bogata i w przeszłości pomogła mu.

Inżynier- zajmuje się handlem, rozbudowuje firmę, skład budowlany. Wykupił nieruchomości, ma bocznicę kolejową.

Doktorowa- Żydówka, była bogatą kobietą, postanowiła wrócić do getta, bo jej rodzinie nie udało się z niego wyjść. Wie, że tam umrze.

Młoda Żydówka- inżynierka z getta, pieśniarka, teraz głoduje.

Maria- ukochana Tadeusza, uczęszcza na tajne nauki, nie udaje jej się wydostać z łapanki. Rozwozi bimber.

Tadeusz- studiował polonistykę. Sprzedaje cement oraz zajmują się produkcją bimbru. Próbuje swoich sił w poezji. Na Skaryszewskiej pracuje jako magazynier.

Sprzedawca- nie obniża, zaokrągla ceny. Głód zmusza go do wyprzedawania pamiątek aby mieć na chleb. Żywność na kartki. Ludzie ze wsi przywożą  i sprzedają jedzenie.

Miasto jest zniszczone, opustoszałe, panuje godzina policyjna. Panują łapanki, pomimo trudnej sytuacji odbywają się spotkania towarzyskie, literackie.

Wnioski: Legalne i nielegalne życie, jawność i konspiracja; nikogo nie obchodzi los uciekinierów, ludzie dbają tylko o swoje interesy, nie interesuje ich los skazanych na zagładę; relacje.

Tytuł wiąże się z ostatnią sceną powieści. Relacjonuje wydarzenia ze spokojem. Mówi suchym tonem o tym, że Maria umrze. Poeta pokazuje, że nie ma miejsca na wyższe wartości. Bohater rozstaje się z przyjaźnią, miłością, życiem, które było przed łapankami z wartościami wyższymi. Brak wrażliwości.

Bohaterem opowiadania jest Tadeusz, wypowiada się w 1os. l.poj., narrator. Uczestnik obozu koncentracyjnego. Był sanitariuszem. Prowadził różne obserwacje. Okazało się, że Maria jeszcze żyje. Ludzie mieszkali w barakach. Ludzie w obozach są segregowani. Tadeusz jest pomocnikiem posła, dlatego jest w lepszych warunkach. Nie chodzi głodny. Stracił wrażliwość, jest bezwzględny. W obozie panuje handel wymienny, organizowane są koncerty, ślub. Więźniowie dostają jeden posiłek dziennie. Kotły z zupą, która była przygotowana z margaryny i pokrzyw. Silniejszy i sprytniejszy przetrwa, słabszy zginie. Tadeusz jest sprytny. Potrafi unikać niebezpieczeństwa. Wie co robić, aby uniknąć śmierci, Tadeusz żyjąc w obozie myśli głównie o teraźniejszości. Liczy się chwila obecna. Potrafi znaleźć pozytywny aspekt życia w obozie. Tadeusz uważa Ausctwitz jako tymczasowy dom. Chwali się obozem, jest dumny. Nie wspomina tego co było. Potrafi się znaleźć w każdej sytuacji. Tadeusz przyzwyczaił się, zadomowił w obozie. Boi się wyjść poza obóz, boi się innego życia poza obozem. Tadeusz wyzbył się litoś ci. Mirka ukrywająca dzieckow obozie, wołająca o pomoc. Był obojętny wobec matki i chorego dziecka. Trupy nie robią na nich wrażenia. Pracuje przy rozładunku ludzi. Jest zły na to, że musi pragcować, jest upał. Pomimo tego, że ma łupy ubrania, żywność to i tak jest niezadowolony, jest zbyt dużo ludzi. Kanada wzbogaciła się kosztem innych, a pomimo tego są źli, bez współczucia i litości. Tadeusz nie modli się. Nie wierzy w Boga. Bóg dla niego nie istnieje, drażnią go modlitwy innych. Przyjaźń i miłość nie istnieją. Najważniejszy jest byt biologiczny. Tadeusz nie zastanawia się sytuacją na froncie. Nie jest patriotą. Przyjaźń nie istnieje, liczy się tylko wymiana towarów. Nie zwraca uwagi na polskość,  tylko na tym, aby przetrwać. Nie chce się narażać, bał się głodu. Na przedstawienia idą po to, aby się najeść. Wartości estetyczne nie są ważne. Najważniejsze jest zaspokojenie swoich potrzeb biologicznych. Praca nie uszlachetnia. Nie czyni wolnymi. Powoduje choroby, doprowadza do śmierci. Człowiek nie jest w stanie zapanować nad głodem. Chłowiek niezdolny do pracy trafia do obozów. Tadeusz nie pracuje ciężko. Pracuje tak, aby się nie narobić, oszczędza się , pracuje wtedy, gdy ktoś patrzy. Symuluje pracę. Charkteryzuje go obozowy praktycyzm. Potrafi przewidzieć niebezpieczeńswto. Miłość: nie są zdolni. Śmierć po wojnie też nie robi na nim wrażenia. Pisze listy do Marii, wspomina wspólnie spędzone chwile. Kobieta to zaspokojenie potrzeb fizycznych.

Wnioski: nowa moralność obozowa; stają się zwierzętami, degradacja człowieka przez miejsce i czas; egoizm, nieczułość, oszczędzanie sił. Podział ludzi: ci co idą do gazu i do obozu; kat- Niemiec, obozowicz- ofiara; ci którzy pomagają Niemcom.

Język więźniów jest dostosowany do sytuacji. Esperanta- wytworzony nowy język więźniów: muzułmanin (mający umrzeć), wybiórka (wybieranie ludzi na śmierć), puff (obozowy dom publiczny), komin (zagazowanie ludzi), tango krematoryjne (ludzie na śmierć).

Słownictwo jest dostosowane do środowiska. Nowe słownictwo. Codzienność ukazana za pomocą nowego języka. Świadczy to o zadomowieniu.

 

Na podstawie zeznań więźniów, którzy znali autora był głodny, nieśmiały, zagubiony, chętny do pomocy. Bohatera nie można utożsamić z Tadeuszem Borowskim. W imię winy tragicznej przeżył kosztem innych sytuację w obozie. W imię winy wyposaża bohatera w cechy ze swojego życia. Czuje się odpowiedzialny.

Przyczyny zlagrowania: człowiek występuje przeciwko drugiemu; obóz zagłady; totalitaryzm- zniewolenie jednostek przez władzę.

Borowski posłużył się techniką. Przedstawił człowieka przez jego zachowanie, wygląd zewnętrzny. Nie znajdziemy głębokich przeżyć wewnętrznych człowieka. Człowiek pozbawia się świata uczuć. Uczucia w obozie zanikają. Posługuje się też kontrastem dwóch światów.

Oskarżenia totalitaryzmu: ludobójstwo, obóz zagłady, masowość śmierci; człowiek zostaje zdelumalinizowany, pozbawiony wszelkich praw, każdy ma przypisany numer, uprzedmiotowienie intymności; brak warunków do przeżycia, głód, praca jako coś wyniszczającego; człowiek silny i zdrowy zawsze może zginąć; niszczy się psychikę człowieka; człowiek nie posiada żadnych praw; przeżycie kosztem drugiego człowieka; nie ma nagród, chyba że niewielka żywność lub karta do pyffu, a tak to spotykają ich same kary, brak jedzenia, pobicia, śmierć, stanie na apelach, przekroczenie linii może doprowadzić do strzelania; nadzieja powoduje, że stają się ciemni, powoduje przywdę człowiekowi; nie można mieć nic osobistego, przeprowadzane są rewizje.

 

Cele obozów: wcielenie ideologii faszystowskiej; Niemcy chcieli podporządkować sobie innych, udowodnić swoją wielkość; korzyści materialne z rewizji więźniów; tania siła robocza; pozostały po to, aby udowodnić więźniom, że wystarczy umieścić ich w obozie, aby upodobnili się do zwierząt.

Bitwa pod Grunwaldem: Ludzie, którzy wyszli z obozu nie zmieniają się. Nadal kradną, myślą tylko o sobie, myślą o swoich biologicznych potrzebach. Chcą zemsty, życiem ludzi żądzi strach. Boją się, że będą głodni. Ludzie nadal są obojętni na śmierć. Są przywyczajeni, zabijają. Muszą liczyć sami na siebie, są lekceważeni. Religia i Bóg nadal nie ma znaczenia. Patriotyzm też nie jest ważny dla tych ludzi. Nie zdają sobie sprawy z przyszłości Polski. Idą na sztukę, po to aby się najeść. Potrzeby biologiczne są nadal najważniejsze. Niemcy odnieśli moralne zwycięstwo mimo militarnej klęski. Nikt się nie cieszy z wolności, Borowski polemizuje z optymizmem po wyzwoleniu. Powrotu do humanizmu nie ma. Profesor uważa, że więźniowie nie będą potrafili żyć normalnym życiem po tak okrutnych przeżyciach. Nie ma absolutnej moralności. Wszystko co dzieje się z człowiekiem jest uwarunkowane. Moralność jest zdeterminowana przez sytuację.

 

Borowski polemizuje z: cywilizacją, optymizmem, symbolami patriotyzmu, kulturą antyczną, filozofią.