,,Inny świat"- Gustaw Herling- Grudziński

Geneza: wiąże się z aresztowaniem pisarza przez NKWD, podczas próby przedostania się na zachód. Zostaje oskarżony o szpiegostwo i skazany na 5 lat więzienia w sowieckich łagrach. Powodem były długie oficerskie buty i niemiecko brzmiące nazwisko.  Przeszedł przez więzienia sowieckie. Grodno, Witebsk, Wołogda, Jarcewo- obóz pracy. Przebywał tam półtora roku. Po głodówce zostaje zwolniony z obozu. Utwóu ukazał się w Londynie w 1951 r. w języku angielskim, później polskim, też w Londynie. W 1991 r. przybył do Polski. Na początku mu niewierzono.

Tytuł: Inny świat- jest poprzedzony cytatem z Dostojewskiego. Autor otrzymał ją od Natalii Lwownej, dostrzega podobieństwa w swoim życiu i Dostojewskiego. Nic się nie zmieniło. W Rosji nadal są zabijani ludzie. Sięga po wzorce aby lepiej oddać życie w łagrze. Świat ten różni się od tego, w którym my żyjemy. Jest to nieludzki, inny świat. Martwy dom stalinowskiej Rosji.

Narrator utworu: jest nim autor, używa 1 os. l.poj. i mn.; umieszczone są noty biograficzne; wydostanie się z obozu- głodówka, armia Andersa.

Język utworu: autor przedstawia też psychikę bohaterów, nie skupia się tylko na zachowaniu, sięga do wnętrza bohatera; nie ocenia do końca sytuacji w obozie, unika subiektywnych ocen, pozostawia je czytelnikowi, eksponuje często brzydotę; autor używa też języka poetyckiego- poetyckie metafory; pojawiają się naturalistyczne określenia podkreśla tragizm więźniów, ukazanie prawdy o łagrze.

Kompozycja: przemyślana, jasna, podzielona na 2 części, oraz podrozdziały. Wydarzenia opisane są w takiej kolejności w jakiej Grudziński poznał obóz.  Każdym rozdziałem rządzi pewien porządek. Służy to lepszeniu poznaniu prawdy. Kompozycja umożliwia lepsze poznanie prawdy. Widoczna jest również klamra poetycka. Człowiek, który skazał Niemców na śmierć prosi o zrozumienie- klamra poetycka.

Pozytywne przykłady z życia więźniów: głodówka to dobra człowieczeństwa, m.in. Grudzińskiego. Podjęli tę decyzję, aby wydostać się z więzienia; Dr. Zabielski sprzeciwia się władzy łagru, aby ocalić życie; Grudziński chce pójść na śmierć za swojego przyjaciela, aby mógł zobaczyć się z matką, w imię przyjaźni z Miszą Kostylewem, wiedział jak zależało Miszy na spotkaniu; Postawa Miszy była buntem, opalał sobie rękę, buntował się i sprzeciwiał władzy rosyjskiej, dobrowolnie skazuje się na cierpienie, nie chce pracować dla tej władzy, protest przeciwko oprawcom, samobójstwo jest dowodem ratowania resztek godności; Natalia Lwowna ofiarowała książkę Dostojewskiego autorowi, chciała popełnić samobójstwo, ostatni gest wolnego człowieka; Historia Fina, który chciał uciec z obozu, z obozu nie można uciec, więźniowie zazdroszczą mu że chcociaż parę dni był na wolności; dzień wolny od święta, jest ich święto, rozmawiają ze sobą, odpoczywają; organizowanie przedstawienia, odejście od życia obozowego, tęsknota za wolnością- daje to chwile zapomnienia; neguje się kradzieże; historia Fiodorawnej, pracownica laboratorium, która kochała się w Jarosławie, w niej zaś lekarz, ona wybrała miłość, jednak zmarła podczas porodu, dla niektórych miłość jest ważniejsza niż byt w obozie.

Wnioski: są osoby, które jednak do końca nie przyjęły nowej moralności; inny świat kończy się rozmową; nie można łamać prawa w zależności od warunków; Grudziński wierzy, że po obozie można normalnie żyć; ludzie chcą ocalić cząstkę człowieczeństwa; człowiek może zachować swoje wartości; narrator skupia się na sferze psychologicznej, a nie tylko na zachowaniu, podejmuje wysiłek zrozumienia; Grudziński nawet w prymitywnych wartościach uważa, że człowiek nigdy nie będzie zwierzęciem; dla Borowskiego obóz jest miejscem mieszkalnym, dla Grudzińskiego to miejsce złe, miejsce walki o przetrwanie, więzienie, szuka czegoś co łączyłoby go z wolnością; Borowski obwinia cywilizację, człowieka, kulturę, Grudziński obwinia system stalinowski, człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach, nie wolno tworzyć nieludzkich warunków; różnią się perspektywą patrzenia na świat.