Azja leży na 4 połkulach sasiaduje z 3 kontynen lina brzegowa jest rozwinieta 

Azja lezy na 8 płytach litosfery-Euroazjatycka Arabska Indyjska Filipiska Pacyficzna Australijska Somalijska Połnocnoamerykanska 

Cechy ukształtowania pow Azji- lezy na 8 płytach, 3/4 to gory i wyzyny, wsch czesc Azji pokryta wulkanami, najwyższy punkt Mont Everest 8848m n.p.m a najniższy depresja M. Martwego -408m n.p.m, dominuja rozległe niziny N Zachodniosyberyjska  N Chinska N Mezopotamska  N Ganges, Wyzyny W Tybetanska W Srodkowosyberyjska W Iranska Gory młode –Kaukaz , Himalaje Pamiery Hindukush Gory Stare Tien-szan Ałtoj Ural, występowanie kotlin. ||||

Rzeki Azji maja układ promienisty Jeziora M.Kaspijskie największe J.Aralskie- reliktowe,  J.Bajkał najgłębsze  J.Bałchasz- reliktowe 

Rola rzek Azji  dostarczają wody dla mieszkańców,  podtrzymują różnorodne formy zycia, nawadniaja suche tereny,  polowania łowienie ryb, wytwarzanie energii, turystyka, łatwa wymianma handlowa drogą wodną,

Azja lezy na 5 strefach klimatycznych 1)Okołobiegunowa- Dikson tundra 2)Umiarkowana- a)umiarkowany morski lasy iglaste liściaste b)umiarkowany przejściowy-tajga stepy pustynie c)umiarkowany kontynentalny 3)Podzwrotnikowy  a)morskie r.twardolistne lasy liściaste b)kontynentalna pustynia połpustynia 4)Zwrotnikowa a)sucha pustynia goraca b)monsunowa-sawanna wilgotne lasy podzwr.- Nagur, Dżambalpur, Delhi 5)Równikowa a)podrownikowa wilgotna sawanna b)wybitnie wilgotna- las równikowy .

Liczba ludności Azji~4mld. Na początku XX wieku w Azji rozpocząl się gwałtowny proces ,,eksplozji demograficznej". Przyczyny eks. demogr.: 1) spadek wskaźnika zgonu (dzięki ograniczeniu chorób, zwiększeniu produkcji żywności, dostępność do wody, poprawa higieny). 2)wzrost wskaźnika przyrostu naturalnego. przyrost=urodzenia-zgony. Najludniejsze kraje: Chiny (1305mln), Indie (1 mld), Indonezja (221 mln), Pakistan( 156mln), Bangladesz 142mln, Japonia 128 mln. ||

Azja jest kontynentem nierównomiernie zaludnionym. Najgęściej zaludnione (ekumeny): Nizina Chińska, Góry Południowochińskie, Półwysep Indyjski, Jawa, Plw. Azji Mniejszej, Plw. Indochiński i Malajski.  Niezamieszkałe (Anekumeny): Wyżyna tybetańska, Płw. Arabski, Syberia.

RASY: Rasa biała- Rosja, Kazachstan, Rasa żółta- Mongolia, Chiny, Rasa czarna- południowe Indie, Stri Lanka (Cyklon). 

Ludy Azji: Chińczycy, Tybetańczycy, Rosjanie, Arabowie, Mongołowie, Jakuci, Hindusi, Persowie, Religie Azji: zasięg światowy: Chrześcijaństwo (rosja, Filipinym Gruzja), Islam, buddyzm. | Hinduzim, judaizm (religie mono.).

Zmiany na politycznej mapie Azji po II w.ś. spowodowały: klęskę Japonii, proces dekolonizacji, rozprzestrzenianie się komunizmu, rozpad Związku Radzieckiego.

Konflikty i ich przyczyny: wojna koreańska, wojna wietnamska, wojny bliskowschodnie, wojna w Afganistanie. Przyczyny konfliktów na tle narodowościowym: dążenie narodów do samodzielności i stworzenia własnego państwa (Kurdowie, Palestyńczycy), narastający fundamentalizm islamski, wzajemne roszczenia terytorialne sąsiadujących państw. Japonia utraciła: a) Koreę, która w 1945r stała się niepodległym państwem, b) południowy Sachalin i Wyspy Kurylskie, które weszły w skład ZSRR, c) Cesarstwo Mandźukuo i miasto Port Artur- stały się częścią Chin, d) Tajwan;

1947 INDIE (największa kolonia brytyjska) rozpadły się wtedy na: hinduistyczne Indie i muzułmański Pakistan, który w 1971r podzielił się na pakistan i Bangladesz. Niepodległymi państwami zostały: Cejlon (Sri Lanka) w Płd. Azji; Malaje, Sarawak i brunei w połud-wsch Azji, którre utworzyły suwerenne państwa: malezję i sułtanat Brunei; wszystkie kolonie brytyjskie na Płw Arabskim, brytyjskie terytoria mandatowe Transjordanii i Palestyny na Bliskim wschodzie- powstało królestwo Jordanii i Izrael.; Cypr., Hongong- w 1997 powróciła do Chin. || z francuzkich indochin powstały: Wietnam, Laos i Kambodża. | Z terytorium mandatowego Syrii powstały Liban i Syria.

Okres dekolonizacji został wykorzystany przez ZSRR i komunistyczne Chiny. Oba państwa rozpoczęły w Azji ekspensję polityczną i militarną. Wywołały one te cztery wojny(na górze).

WOJNA KOREAŃSKA: koreę podzielona na: REpublikę Koreańską (Korea Południowa), prokomunistyczną Koreańską Republikę Ludowo- Demokratyczną (Korea północna).

WOJNA WIETNAMSKA: W 1945r powstałaDemokratyczna Republika Wietnamu, rządzona przez ZSRR i Chiny. W 1954r podział karju na: a) Komunistyczną Demokratyczną Republikę Wietnamu, b) Republikę Wietnamu. W 1976r na terytoriach obydwu państw powstała Socjalistyczna Republika Wietnamu. Do stworzenia własnego państwa dążą: Kurdowie, Palestyńczycy, Tybetańczycy, Temile,