Galaktyka- zbiór wszystkich ciał nieb; nasza g. to Droga Mleczna (wygląda jak struga rozlanego mleka)- ma kształt spłaszczonego dysku.

Gwiazda- cia. nieb. świecące własnym światłem; w g. następuje przemiana wodoru z hel (zachodzi r. egzotermiczna); g. są kulami gazowymi; gdy ,,spada" g. to spada meteoryt (np. Gwiazda Polarna, Krzyż Południa).

Planeta- c. nieb. krążące wokół Słońca; nie świeci własnym światłem; ma średnicę większa od 1000km.

Księżyc- c.nieb., które nie świeci własnym świat., tworzy układ podwójnej planety; kręci się wokół własnej osi.

Kometa- ciało n. zbudowane z głowy (bryła brudnego lodu) i warkocza; mają one swój czasokres (kometa Halleja).

Planetoida- małe c. nieb. (średnica mniejsza od 1000km) (p. Cerez).

Meteor- odłamek skalny; meteoroid przechodzący przez atmosferę i w wyniku tarcia o nią świecący i spalający się.

Meteoryt- c. nieb. poruszające się po wydłużonych elipsach.

Rok świetnly- jedno. długości stosowana niegdys powszechnie do wyrażania odległości poza układem słon.; odpowiada drodze, jaką przebywa światło w próżni w ciągu roku zwrotnikowego.

Jednostka astron- jedn. długości stosowana do określania odleg. w układzie słon., równą przeciętnemu oddaleniu Ziemi od Słońca, czyli ok 150mln km.

Teoria geocentryczna- Ziemia jest centrum, a Słońce i planety krążą wokół niej (w IIw.pne Klaudiusz Ptolemeusz).

Teoria heliocentryczna.- Mikołaj Kopernik- Słońce jest centrum a Ziemia i planety krążą dookoła niego- 1543r.

Teoria Wielkiego Wybuchu: zakłada że przed eksplozją Wszechświat był nieskończenie mały i miał nieskoń. wielką gęstośc i temp. Od momentu eksplozji Wszech. ekspanduje, a jego przeciętna gęstosc i temp. spadają.

Ziemia- planeta wew. (mała, skalna); jej natur. satelita- Księżyc. Leży pomiędzy elipsami Wenus i Marsa. Poglądy dot. kształtu Ziemi: pog. mieszk. starożyt. państw- Ziemia jest płaska; 2) idealistyczny p. Pitagorasa (VIwpne)- Z. jest kulą; 3) realist. p. Arystotelesa (IV wpne): a)obserwacja statków- płynąc wyglądały jakby tonęły, a wracając jakby się wyłaniały; b) obser. kształtu widnokręgu (horyzontu); c) cień Z. w kształcie koła rzucany podczas zacmień Słońca i Księżyca; 4) XVIw- podróż Magellana- udowod. opływając Z. że jest ona okrągła; 5) XVII/IIIw Izaac Newton twierdzi, że Z. jest elipsoidą obrotową: 1. spłaszczenie biegunów Z. jako efekt ruchu wirowego i siły odśrodk; 2. różne przyciąganie ziemskie- największe na biegunach, najm. na równiku; 6) Z. jest geoidą (uwzględnia ona rzeczyw. kształt Z.: góry, morza, rowy tekton itd).

Wymiary Ziemi: Obwód- 40 000km; długośc południka- 20 000km; śr. promień- 6371km; pow. wody- 361mln km2; pow. lądu- 149 mln km2; Ziemia widziana jako p. błękitna; pow. Ziemi- 510 mln km2.

Konsekwencje kształtu i wym. Ziem: nierównomier. oświetlenie; następstwa dnia i nocy; pory roku; nierówn. ogrzanie Z; strefy klimat; strefowośc na Z.: klimat, rośliny; możliwośc utrzymania atmosfery jako konsekw. masy i rozmiarow; krótki czas obrotu Z. (im większa planeta tym wolniej się obraca); jest jedyną plan. na której rozwinęło się życie.

Ruch obrotowy: Dowody: spłaszczenie Z. na biegunach; przypływy i odpływy (wzajemne oddział. Słońca i Księzyca); siła bezwładn. Cordisa doprowadza do odchylenia ciał w ruchu- w prawo na półkuli N, w lewo na S; doświadczenie Fuko (wahadło); Następstwa: dzień i noc; zmiana czasu; linia zmiany daty, południk 180st; pozorna wędrówka Słoń po sklepieniu niebieskim; obserwacja zmian, wpływu ruchu na przyrodę, np kierunek prądów morskich, erozja rzeki, kier. wiatrów.

CZAS na Ziemi: Skoro Z. obraca się z zach. na wsch; im dalej na wsch. tym później, a im dalej na zach. tym wcześniej.| zależnośc zmian czasu na Ziemi ze zmianą długości geogr- Alfa.

Cz. słoneczny (miejscowy)- ustalony na podst. wys. Słońca nad horyzontem; może byc czasem astronomicznym, cywilnym, umownym.

Cz. strefowy- Z. podzielono na 24 strefy czasowe; środkiem każdej strefy jest południk który jest wielokrotnością 15st. W całej strefie czas jest taki sam, strefa ma 15st.

Cz. urzędowy- wprowadzony przez władzę państwa w przypadku gdy leży ono w kilku st. czasowych. W wielkich pańs. nie jest wprowadzony cz.u. 

U.T.- cz. uniwers.- średni cz. położenia Greenwich mierzony od momenru dołowania Słońca średniego na tym połduniku, uznawany na całym świecie za pods. rachuby i porównań czasu w ciągu doby. 

Cz. sezonowy: letni i zimowy: cz. letni zgodny ze str. wschodnioeuropejską->W.E.; cz. zimowy zgodny ze s. środkowoeurop.-> Ś.E.

Linia zmiany daty: przebiega wzdłuż połdunika 180st z niewielkimi odchyleniami przez terytorium wysp.  

Ruch obiegowy: ruch Z. dookoła Słońca; jest to r. przeciwny do wskazówek zegara; śr. prędkośc Z. w r. obieg. wynosi 30km/s. Orbita- droga po której porusza się Z.; ma kształt elipsy; śr. odleg. od Słońca to 150 mln km. Peryhelim~147mln km (najbliższa odległ.)- początek styczeń. Aphelium~152 mln km (najdalej Słońca)- początek lipiec. Nachylenie osi ziemskiej do płaszczyz. eliptyki- kąt 66st33min. eliptyka- jest to koło w sferze nieb. które stanowi drogę rocznego ruchu Słońca: trwa 365dni; ciągłe zmiany położenia w stosunku do gwiazdozbiorów Zodiaku.

Konsekwencje ruchu. obieg: 1. przemiennośc pór roku; 9. dzień i noc polarna; 2. zmiana dł. trwania dnia i nocy; 3. zmiany miejsc wsch i zach słońca w ciągu roku; 4. zmiany wys. słońca nad horyzontem w ciągu roku: a)zima- słońce jest nisko i świeci krótko; b)lato- słońce jest wys i ścieci długo; 5. konstrukcja kalendarza; 6. roczne zmiany temp.; 7. białe noce; 8. strefy oświet. Z: a) międzyzwrot (od Z.Kozior. i Raka) promienie padają tam pod kątem 90st- najlepiej ogrzana i oświetlona; b) umiarkow. (od koła podbieg, a zwrotnikiem)- wyst. 4 termiczne pory roku; kąt padania promieni słon. nigdy nie osiąga 90st, a dł. dnia i nocy zależna jest od pór roku; c) s. podbiegunowa- pojawia się zjawisko dnia i nocy polarnej; od równoleżnika o szerokości geogr. 66st33min do biegunów. Panuje tam zawsze zima; kąt padania prom. słon. jest b. mały; 10.

oświetlenie Z:  a) 22. VI- przes. letnie (wsch NE, zach NW): półkula pół- lato, połu- zima; słońce jest w zenicie nad Zwr Raka; na biegunie półn- dzień polarny, połud- noc polarna; na półk. N dzień jest długi, noc krótka; bardziej oświet jest półk półn.

b) 22.XII- przesilenie zimowe (wsch SE, zach SW): na półk N dzień jest krótki, noc długa; półk pół- zima, połud- lato; słońce w zenicie nad Zwrot Kozior; na bieg półn- noc polarna, połud- dzień pol; bardziej oświe półk S.

c) 21.III (wsch E, zach W), 23.IX- promienie słon padają pod kątem prostym na równik; jednakowo oświetlone obie półkule; dzień jest równy nocy- 12h; na półk połud zaczyna się wiosna, na pół- jesień; zmiana dł. okresu weget. roślin, najdł. u równika, nie na biegunie.

Strefy oświetlenia Z: 1. Międzyzwrotnikowa: tylko tutaj promie padaja pod kątem prostym; klimatyczne lato panujące wiecznie; dł. dni i nocy przez cały rok równe; całoroczny okres weget.

2. Umiarkowana: nie ma dnia w którym słońce góruje w zenicie; okres weget roślin ogranicz do kilku miesięcy; dł. dnia i nocy zależna od pory roku.

3. Podbiegunowa: dzień i noc polarna; brak okresu weget roślin. 11. Pośrednią kons jest kalendarz.

3 zasady wyznacz. lat zwykłych (365) i przest (366): 1) lata roku: 4(bez reszty)= rok przestępny. 2) lata roku: 100 (bez reszty)= rok zwykły. 3) lata roku: 400= przestępny.|| Lata zakończone pełnymi setkami mają byc latami zwykłymi, ale jeśli dzielą się przez 400 bez reszty będą przestępne. || 21.III, 23.IX: równonoc wiosenna i jesienna; dzień jest równy nocy; prom. pod kątem prostyn padają na równik. 22.VI: przesilenie letnie; górowanie słoń w zenicie nad Zwrot Raka; półku półn lepiej ogrzana i oświetlona; najdłuż dzień, najkrót noc na półk północnej; dzień polarny na N, noc na S. 22.XII: przesilenie zimowe; górowanie słoń na Zwrot. Kozior; półku połud jest lepiej ogrz i oswiet; 22.12- najłuż noc i najkrót dzień na półk N; początek zimy na N, początek lata na S.